Rankiem 1 września 2004 roku uzbrojona grupa zajęła szkołę nr 1 w Biesłanie podczas uroczystości rozpoczęcia roku szkolnego. Przez ponad pięćdziesiąt godzin przetrzymywała ponad tysiąc dzieci i dorosłych. 3 września, po wybuchach, ostrzale, pożarze i interwencji służb, pozostał zniszczony budynek oraz setki zabitych i rannych. Współczesny oficjalny bilans wynosi 334 ofiary, w tym 186 dzieci. Zabici napastnicy nie należą do tej liczby.1
Nie ma jednej bezbłędnej tabeli, z której da się przepisać wszystkie dane. Regionalna księga z 2007 roku pozwala imiennie odtworzyć 333 zmarłych: 314 zakładników oraz 19 osób spoza tej grupy. Ten wykaz przedstawiamy niżej, z wyraźnym zaznaczeniem różnicy wobec liczby 334. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził cztery rodzaje naruszeń prawa do życia: zaniedbania prewencji, nieskuteczne śledztwo, wadliwe planowanie i kontrolę operacji oraz nadmierne użycie siły. Nie rozstrzygnął ostatecznie, kto spowodował pierwsze wybuchy.2

Spis treści
- Szkoła i wojna, która dosięgła dzieci
- Od uroczystości do niewoli: 1 września
- Negocjacje, lekarze i uwolnienie części matek
- 3 września: wybuchy, pożar i ratowanie ludzi
- Bilans i granice liczb: 334, 333 oraz wcześniejsze zestawienia
- Imienny rejestr: 333 osoby w regionalnej księdze
- Dzieci, rodziny i nauczyciele: ludzie poza bilansem
- Ratownictwo: odwaga ludzi i odpowiedzialność dowództwa
- Sprawcy: biografie, role i granice identyfikacji
- Broń i ładunki: co wynika z dokumentów
- Proces Kułajewa i odrębne sprawy funkcjonariuszy
- Raporty, śledztwo i nierozstrzygnięte pierwsze wybuchy
- Wyrok ETPC: cztery naruszenia prawa do życia
- Leczenie, świadczenia i wykonanie wyroku
- Rodziny, pamięć i śledztwo w 2026 roku
- Tabloidyzacja tragedii: konkurs SMS o liczbę zabitych
- Dzieci Biesłanu: dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada
- Co nadal wymaga wyjaśnienia
Szkoła i wojna, która dosięgła dzieci
Biesłan leży w Osetii Północnej–Alanii, republice Federacji Rosyjskiej. Szkoła nr 1 była miejscem spotkań kilku pokoleń rodzin. Na Dzień Wiedzy przychodzili nie tylko uczniowie, lecz także rodzice, dziadkowie i młodsze rodzeństwo. W opisie ETPC na dziedzińcu zgromadziło się ponad 1200 osób, w tym 859 uczniów i około 60 nauczycieli oraz pracowników. Kilka przedszkoli było tego dnia zamkniętych, dlatego przyprowadzono również małe dzieci. Te liczby opisują obecnych podczas uroczystości; nie są automatycznie ostatecznym spisem zakładników.4
Atak nastąpił podczas drugiej wojny czeczeńskiej i po serii zamachów w Rosji. Sprawcy chcieli wymusić wycofanie wojsk federalnych z Czeczenii i przedstawiali przetrzymywanie cywilów jako narzędzie nacisku na władze. Podczas rozmów pojawiały się również żądania dotyczące zatrzymanych bojowników oraz uznania politycznych aspiracji czeczeńskich separatystów. Zbrojne ugrupowanie łączyło cele związane z wojną z islamistycznym językiem legitymizacji przemocy.5
Zagrożenie nie było całkowicie nieprzewidywalne. ETPC przeanalizował ostrzeżenia z drugiej połowy sierpnia o planowanym zajęciu obiektu cywilnego i ryzyku ataku w związku z początkiem roku szkolnego. Władze nie znały pewnie numeru przyszłej zaatakowanej szkoły, ale dysponowały informacjami wystarczająco konkretnymi, by podjąć rozsądne środki ochrony. W dniu uroczystości przy szkole była jedna nieuzbrojona policjantka. Trybunał uznał, że nie zrobiono tego, czego można było wymagać dla ograniczenia zagrożenia.6
Od uroczystości do niewoli: 1 września
W aktach opisano przyjazd grupy ciężarówką GAZ-66 oraz przejętym białym samochodem WAZ-2107. Wcześniej napastnicy rozbroili zatrzymującego ich do kontroli policjanta. Poranne czasy różnią się w relacjach: ETPC opisuje wtargnięcie około 9.05, a obchody pamięci przyjmują 9.15. Tłum otoczono i pod groźbą broni skierowano do budynku. Część ludzi uciekła; około piętnastu ukryło się w kotłowni i zostało później wyprowadzonych.7
Większość zakładników stłoczono w sali gimnastycznej o powierzchni około 250 m². Odebrano telefony i aparaty, ograniczono poruszanie się. Napastnicy rozmieścili urządzenia wybuchowe i grozili zbiorowym zabiciem ludzi. Były wśród nich dwie kobiety z ładunkami. Dorosłych mężczyzn wyprowadzano do pracy przy przenoszeniu wyposażenia i barykadowaniu pomieszczeń; część została zamordowana. Rusłan Ramazanowicz Bietrozow, który próbował uspokajać ludzi po osetyjsku, został zastrzelony. Zginęli także jego synowie Ałan i Asłan.8
Nie wszyscy wyprowadzeni na egzekucję zginęli. W zeznaniach występują między innymi ocalali Karen Mdinaradze i Asłan Kudzajew. Pierwszego dnia niektórym zakładnikom podawano wodę, później zakazy zaostrzono. Przy upale, tłoku, strachu i braku normalnej pomocy medycznej stan dzieci i dorosłych szybko się pogarszał.9
Negocjacje, lekarze i uwolnienie części matek
Lekarka Łarisa Mamitowa, której syn pozostawał w szkole, wynosiła wiadomości napastników. Żądano przyjazdu prezydentów Osetii Północnej i Inguszetii, Aleksandra Dzasochowa i Murata Ziazikowa, oraz lekarza Leonida Roszala; w kontaktach pojawiał się również doradca prezydenta Rosji Asłambiek Asłachanow. Zapisany początkowo numer telefonu utrudnił kontakt. Negocjacje nie były jedną rozmową ani działaniem jednego człowieka o pełnych uprawnieniach: lekarz, były prezydent republiki i przedstawiciel władz federalnych mieli różne możliwości.10
Rusłan Auszew, były prezydent Inguszetii, wszedł do szkoły 2 września. Uzyskał zgodę na wyprowadzenie kobiet z najmłodszymi dziećmi. Oficjalne relacje i opis ETPC mówią zwykle o 26 osobach. Autorzy regionalnej księgi zamieścili natomiast imienną listę 24 osób: jedenastu kobiet i trzynaściorga dzieci. Ta różnica jest udokumentowana, dlatego nie zamieniamy obu liczb w jeden pozornie pewny wynik. Przedstawiona w księdze Ałona Ckajewa została wyniesiona jako niemowlę; jej matka i starsza siostra zginęły.11
Wśród wyprowadzonych były Aneta Gadijewa i jej najmłodsza córka Milena Dogan. Starsza córka, Ałana Dogan, pozostała w szkole i zginęła. To konkretna historia ukryta za określeniem „uwolniono matki z dziećmi”: warunki narzucali uzbrojeni sprawcy, a wyjście z jednym dzieckiem nie oznaczało uratowania całej rodziny. Gadijewa została później jedną z przedstawicielek „Matek Biesłanu”, zajmujących się pomocą ocalałym i dochodzeniem prawdy.12
W mediacji uczestniczył także przedsiębiorca Michaił Gucerijew. Przez Achmeda Zakajewa próbowano uzyskać kontakt z Asłanem Maschadowem. Rozważano dalszą obecność negocjatorów, a Asłachanow miał przyjechać 3 września. Sam fakt prowadzenia kontaktów nie dowodzi, że istniało uzgodnione i wykonalne porozumienie uwalniające wszystkich. Z drugiej strony przedstawianie napastników jako grupy, która nie przekazała żadnych żądań, pomija zachowane wiadomości, kontakty i uwolnienia.13
Przez część kryzysu władze podawały liczbę 354 zakładników. Była wielokrotnie zaniżona. Informacja dotarła także do wnętrza szkoły, gdzie napastnicy wykorzystywali ją do zastraszania uwięzionych, twierdząc, że władze ich nie liczą. ETPC uznał niewłaściwy obieg informacji i brak rzetelnego rozpoznania skali zagrożenia za element problemów z przygotowaniem i kontrolą operacji. Rodziny stojące przed kordonem wiedziały, że w środku są całe klasy i liczne rodzeństwa.14
3 września: wybuchy, pożar i ratowanie ludzi
Po uzgodnieniu odbioru ciał na teren szkoły skierowano czterech ratowników MChS. Około 13.03 według chronologii ETPC, często 13.05 w innych relacjach i ceremoniale pamięci, nastąpiły pierwsze wybuchy w rejonie sali gimnastycznej. Zakładnicy zaczęli uciekać. Napastnicy strzelali do wybiegających, a funkcjonariusze i cywile podjęli działania, aby ich osłaniać i wynosić rannych. Zginęli ratownicy Walerij Walentinowicz Zamarajew i Dmitrij Iwanowicz Kormilin.15
Od porannego napadu 1 września do pierwszych wybuchów 3 września minęło około 52 godzin, a nie pełne trzy doby. Walka trwała jednak znacznie dłużej niż sam moment zawalenia i pożaru sali. Ludzie pozostawali również w innych pomieszczeniach; ewakuacja i starcia nie zakończyły się jednocześnie. W ocenie ETPC decyzja o interwencji po wybuchach i rozpoczęciu strzelania do uciekających była uzasadniona. To nie rozstrzyga, czy każdy późniejszy sposób użycia siły był zgodny z prawem.16
Wybuchy i ostrzał pozostawiły ludzi z obrażeniami od odłamków, ranami postrzałowymi i oparzeniami. Salę objął pożar. Do szkoły biegli także miejscowi mężczyźni, którzy wyciągali rannych i przewozili ich prywatnymi samochodami. Część tych cywilnych ratowników zginęła albo później zmarła od obrażeń. Oddzielna lista w księdze pozwala zachować ich tożsamość bez dopisywania ich do grupy uczniów lub osób uwięzionych na początku napadu.17
Bilans i granice liczb: 334, 333 oraz wcześniejsze zestawienia
Współczesne komunikaty urzędowe i uroczystości pamięci przyjmują 334 ofiary, w tym 186 dzieci. Nie wszystkie zmarły tego samego dnia. Bibliotekarka i nauczycielka matematyki Jelena Władimirowna Awdonina-Razumcewa przeżyła niewolę, była operowana i wróciła do pracy, lecz zmarła w grudniu 2006 roku. Wcześniej od następstw obrażeń umierały inne osoby. Dzisiejszego bilansu nie wolno zatem przedstawiać jako liczby ciał znalezionych wyłącznie 3 września ani wszystkich zabitych na miejscu zakładników.18
Redaktorzy księgi regionalnej z 2007 roku sporządzili listę 1116 zakładników. Według ich rachunku trzech uciekło pierwszego dnia, 24 wyprowadzono dzięki Auszewowi, 17 mężczyzn zabito przed finałem kryzysu, a 284 osoby zginęły podczas jego zbrojnego zakończenia. Dziesięć dalszych osób zmarło w ciągu następnego miesiąca, trzy w latach 2005–2006. Daje to 314 zmarłych zakładników i 802 ocalałych w przyjętym przez autorów zakresie. Awdonina jest już uwzględniona w tej tabeli; dodanie jej jeszcze raz byłoby błędem.19
Osobne listy obejmują 10 zabitych funkcjonariuszy FSB, dwóch ratowników MChS i siedmiu cywilów niebędących zakładnikami. Razem z 314 osobami daje to 333 nazwiska. Taki sam wynik daje szczegółowa suma na miejskiej stronie pamięci, choć jej wstęp mówi nawet o 335. Nie znaleziono dokumentu wskazującego konkretną dodatkową osobę, która pozwoliłaby bezspornie przejść z tej listy 333 do dzisiejszych 334. Publikujemy oba zakresy z ich podstawami, bez tworzenia domniemanej „334. ofiary”.20
| Zakres dokumentu | Zabici lub zmarli | Co obejmuje liczba |
|---|---|---|
| Współczesny oficjalny bilans | 334, w tym 186 dzieci | Ofiary kryzysu, także późniejsze zgony; bez napastników |
| Regionalny imienny rejestr z 2007 r. | 333 | 314 zakładników + 10 FSB + 2 MChS + 7 pozostałych cywilów |
| Ustalenia wyroku Kułajewa streszczone przez ETPC | 330 | 317 zakładników + 1 cywil + 2 MChS + 10 FSB w ówczesnym zakresie postępowania |
| Dotychczasowa wersja śledztwa o napastnikach | 31 zabitych i 1 ujęty | Osobna grupa sprawców; liczba kwestionowana w późniejszych relacjach rodzin |
Rozbieżne są także dane o rannych. ETPC przytacza 728 rannych zakładników oraz 55 rannych żołnierzy i funkcjonariuszy, czyli 783 osoby w tym zestawieniu. Miejska strona podaje 810 rannych, w tym 479 dzieci. Nie są to identyczne definicje i momenty zamknięcia ewidencji. Dodatkowo podkategorie ciężkości obrażeń zapisane w §349 wyroku sumują się do 783, choć są umieszczone obok liczby 728 zakładników. Nie przepisujemy ich jako bezspornego podziału samych zakładników.21
MChS upamiętnia trzech swoich pracowników, ale tylko dwaj byli zewnętrznymi ratownikami. Asłan Zielimchanowicz Bierojew, inspektor resortu, przebywał w szkole jako zakładnik i został zabity pierwszego dnia. Jego nazwisko jest już w grupie 314. Doliczenie „trzech ratowników” do tej grupy podwoiłoby jedną osobę. Podobnie liczba zakładników 1128 z opisu sądowego i liczba 1116 z regionalnej księgi pozostają osobnymi, spornymi zakresami, a nie danymi do uśrednienia.22
Imienny rejestr: 333 osoby w regionalnej księdze
Poniższy wykaz zawiera wszystkie osoby oznaczone w księdze jako zabite lub zmarłe, a nie wszystkich rannych i żyjących zakładników. Zachowujemy cyrylicę, aby można było odnaleźć nazwiska w rosyjskim źródle. Dodano 314 lat urodzenia zapisanych przy zakładnikach; nie są to pełne daty ani niezależnie potwierdzone metryki. Kreska przy pozostałych 19 osobach oznacza, że nie podajemy tu roku urodzenia. Ostatnia kolumna podaje drukowaną stronę i numer pozycji. Numery przyjęć do kostnicy i aktów zgonu są oznaczeniami dokumentów, nie dodatkowymi osobami. Nie przenosimy adresów ani danych kontaktowych rodzin. Pierwsze 314 wierszy dotyczy zakładników; kolejne 12 funkcjonariuszy i ratowników, ostatnie siedem pozostałych cywilów.23
| Lp. | Imię, patronimik i nazwisko w księdze | Rok urodzenia według księgi | Strona / pozycja |
|---|---|---|---|
| 1 | АБРОСИМОВА Екатерина Эдуардовна | 1988 | 68 / 2 |
| 2 | АВДОНИНА Елена Владимировна | 1971 | 68 / 4 |
| 3 | АГАЕВ Георгий Тамерланович | 1997 | 68 / 8 |
| 4 | АДЫРХАЕВ Альберт Казбекович | 2001 | 68 / 12 |
| 5 | АДЫРХАЕВА (АЛИКОВА) Зара Аликовна | 1966 | 68 / 13 |
| 6 | АДЫРХАЕВА (АЛИБЕКОВА) Ирина Аликовна | 1975 | 68 / 14 |
| 7 | АЗИЕВА Злата Сергеевна | 1970 | 68 / 19 |
| 8 | АЙЛЯРОВА Светлана Юрьевна | 1998 | 69 / 28 |
| 9 | АЛБЕГОВА Залина Тамерлановна | 1995 | 69 / 34 |
| 10 | АЛИКОВА (ДЗУЦЕВА) Алина Анатольевна | 1974 | 70 / 42 |
| 11 | АЛИКОВА Альбина Викторовна | 1972 | 70 / 47 |
| 12 | АЛИКОВА Дарима Батуевна | 1965 | 70 / 48 |
| 13 | АЛИКОВА (БЕРЕЗОВА) Серафима Аликовна | 1959 | 70 / 51 |
| 14 | АЛКАЕВ Сергей Дмитриевич | 1989 | 70 / 53 |
| 15 | АРСОЕВА Софья Владимировна | 1990 | 71 / 60 |
| 16 | АРЧЕГОВ Аслан Феликсович | 1967 | 71 / 61 |
| 17 | АРЧИНОВ Ахсарбек Борисович | 1997 | 71 / 63 |
| 18 | АРЧИНОВ Николай Борисович | 1992 | 71 / 65 |
| 19 | АРЧИНОВА Индира Ахсарбековна | 1959 | 71 / 67 |
| 20 | БАДОЕВ Ахтемир Шамильевич | 1957 | 71 / 75 |
| 21 | БАЗРОВА Дзерасса Ярославовна | 1990 | 71 / 79 |
| 22 | БАЗРОВА Татьяна Сергеевна | 1954 | 72 / 80 |
| 23 | БАЛАНДИН Александр Александрович | 1995 | 72 / 82 |
| 24 | БАЛАНДИНА Наталья Валерьевна | 1975 | 72 / 83 |
| 25 | БАЛИКОЕВА Лариса Константиновна | 1976 | 72 / 85 |
| 26 | БАЛИКОЕВА Светлана Ахмедовна | 1954 | 72 / 86 |
| 27 | БАСАЕВА Дзерасса Казбековна | 1995 | 72 / 88 |
| 28 | БАСКАЕВА Диана Муратовна | 1989 | 72 / 90 |
| 29 | БАТАГОВ Тимур Сосланбекович | 1991 | 72 / 91 |
| 30 | БАТАГОВА Алана Алановна | 1998 | 72 / 92 |
| 31 | БАТАГОВА (ШАХУРИНА) Марина Юрьевна | 1971 | 72 / 93 |
| 32 | БАТАГОВА Юлия Алановна | 1996 | 72 / 94 |
| 33 | БАХРОМОВ-ИЛЬИН Амирхан Авазович | 2000 | 72 / 99 |
| 34 | БЕДОЕВ Борис Владимирович | 1952 | 73 / 104 |
| 35 | БЕКМУРЗОВА (ГАДАЕВА) Зарема Гавриловна | 1941 | 73 / 107 |
| 36 | БЕКУЗАРОВА Елена Сергеевна | 1974 | 73 / 111 |
| 37 | БЕРДИКОВ Альберт Бердович | 1993 | 73 / 115 |
| 38 | БЕРЕЗОВА Ирина Владимировна | 1995 | 73 / 117 |
| 39 | БЕРОЕВ Аслан Зелимханович | 1979 | 73 / 119 |
| 40 | БЕТРОЗОВ Алан Русланович | 1988 | 74 / 122 |
| 41 | БЕТРОЗОВ Аслан Русланович | 1990 | 74 / 123 |
| 42 | БЕТРОЗОВ Руслан Рамазанович | 1958 | 74 / 124 |
| 43 | БЗЫКОВА Агунда Александровна | 1994 | 74 / 128 |
| 44 | БИГАНОШВИЛИ Сослан Эмзарович | 1995 | 75 / 144 |
| 45 | БИЦИЕВ Заурбек Эдуардович | 1996 | 75 / 147 |
| 46 | БИЧЕНОВ Казбек Романович | 1995 | 75 / 149 |
| 47 | БОГАЗОВА (ХАЛИКОВА) Фатима Борисовна | 1990 | 75 / 150 |
| 48 | БОЛЛОЕВ Вадим Владимирович | 1965 | 75 / 156 |
| 49 | БОЛЛОЕВА Зарина Вадимовна | 1993 | 75 / 158 |
| 50 | БОЛЛОЕВА Мадина Вадимовна | 1995 | 75 / 159 |
| 51 | БОЛОТАЕВА (ХУБАЕВА) Фатима Хазбиевна | 1967 | 76 / 161 |
| 52 | БОЛОТАЕВА Эльвира Алешевна | 1992 | 76 / 162 |
| 53 | БУДАЕВА (КАРАЕВА) Альбина Казбековна | 1966 | 76 / 169 |
| 54 | БУДАВА Валерия Олеговна | 2001 | 76 / 170 |
| 55 | ВАЛИГАЗОВА Стелла Альбертовна | 1992 | 76 / 178 |
| 56 | ВАНИЕВ Альберт Гивиевич | 1985 | 77 / 183 |
| 57 | ВАРЗИЕВ Эрик Эльбрусович | 1992 | 77 / 186 |
| 58 | ВАРЗИЕВА (БАЛТИЕВА) Анжела Валерьевна | 1972 | 77 / 188 |
| 59 | ВАТАЕВА Гулемдан Хаджимухамедовна | 1951 | 77 / 190 |
| 60 | ГАГАРЦЕВА Виктория Олеговна | 1996 | 78 / 201 |
| 61 | ГАДИЕВА (ГОЛОЕВА) Кристина Джабаевна | 2001 | 78 / 211 |
| 62 | ГАДИЕВА (ГОЛОЕВА) Фатима Таймуразовна | 1975 | 78 / 214 |
| 63 | ГАЙТОВ Алан Заурбекович | 1988 | 78 / 218 |
| 64 | ГАЛАЕВА Алина Уматгериевна | 1989 | 79 / 221 |
| 65 | ГАППОЕВА Дзерасса Руслановна | 1998 | 79 / 225 |
| 66 | ГАППОЕВА Наила Магометовна | 1963 | 79 / 229 |
| 67 | ГАЦАЛОВА Агунда Тотразовна | 1992 | 79 / 233 |
| 68 | ГОДЖИЕВ Роман Маратович | 1990 | 80 / 242 |
| 69 | ГРИГОРЯН Гагик Манукович | 1974 | 80 / 244 |
| 70 | ГРИГОРЯН Милине Гагиковна | 1994 | 80 / 245 |
| 71 | ГРИГОРЯН Мирануш Гагиковна | 1996 | 80 / 246 |
| 72 | ГРИГОРЯН Наира Юриковна | 1976 | 80 / 247 |
| 73 | ГУБУРОВ Сослан Владимирович | 1995 | 80 / 250 |
| 74 | ГУГКАЕВА Инга Викторовна | 1980 | 80 / 251 |
| 75 | ГУЛЬДАЕВА Олеся Владимировна | 1992 | 80 / 257 |
| 76 | ГУЛЬДАЕВА (МСОСТОВА) Эльза Акимовна | 1969 | 80 / 258 |
| 77 | ГУМЕЦОВА Аза Александровна | 1992 | 81 / 260 |
| 78 | ГУРИЕВ Борис Станиславович | 1990 | 81 / 261 |
| 79 | ГУРИЕВА Вера Станиславовна | 1992 | 81 / 262 |
| 80 | ГУТНОВ Заур Владимирович | 1994 | 81 / 274 |
| 81 | ГУТНОВА (ЗАНГИЕВА) Майя Казбековна | 1959 | 81 / 275 |
| 82 | ДАГУЕВА Карина Сослановна | 1988 | 81 / 277 |
| 83 | ДАУЕВА (БЗИЕВА) Таисия Бимболатовна | 1938 | 82 / 282 |
| 84 | ДАУРОВ Георгий Вадимович | 2002 | 82 / 284 |
| 85 | ДАУРОВА Инесса Петровна | 1948 | 82 / 285 |
| 86 | ДАУРОВ Давид Владимирович | 1994 | 82 / 288 |
| 87 | ДАУРОВ Таймураз Олегович | 1997 | 82 / 289 |
| 88 | ДАУРОВА Вера(Зина) Николаевна | 1935 | 82 / 291 |
| 89 | ДЖИБИЛОВ Борис Русланович | 1995 | 82 / 295 |
| 90 | ДЖИБИЛОВА Алана Руслановна | 1992 | 82 / 296 |
| 91 | ДЖИБИЛОВА (ГАСИНОВА) Эмма Лазаревна | 1964 | 82 / 297 |
| 92 | ДЖИДЗАЛОВА (ХУГАЕВА) Эдита Константиновна | 1976 | 82 / 298 |
| 93 | ДЖИМИЕВ Олег Казбекович | 1989 | 82 / 299 |
| 94 | ДЖИОЕВ Артур Ахсарбекович | 1995 | 83 / 302 |
| 95 | ДЗАГОЕВА (КАЗАХОВА) Жанна Горгаевна | 1963 | 83 / 306 |
| 96 | ДЗАГОЕВА Ирма Валерьевна | 1980 | 83 / 308 |
| 97 | ДЗАМПАЕВ Артур Таймуразович | 1964 | 83 / 310 |
| 98 | ДЗАМПАЕВ Аспар Артурович | 2002 | 83 / 311 |
| 99 | ДЗАМПАЕВА Агунда Артуровна | 1997 | 83 / 312 |
| 100 | ДЗАМПАЕВА (ХАМИЦАЕВА) Светлана Дуларовна | 1976 | 83 / 313 |
| 101 | ДЗАМПАЕВА (ХЕТАГУРОВА) Таисия Каурбековна | 1970 | 83 / 316 |
| 102 | ДЗАРАСОВ Аслан Казбекович | 1994 | 84 / 336 |
| 103 | ДЗАХОВА Сабина Асланбековна | 1992 | 85 / 343 |
| 104 | ДЗГОЕВА Залина Аликовна | 1996 | 85 / 347 |
| 105 | ДЗГОЕВА Дзерасса Казбековна | 1994 | 85 / 349 |
| 106 | ДЗГОЕВА (ПЛИЕВА) Анна Михайловна | 1957 | 85 / 352 |
| 107 | ДЗГОЕВА Ольга Владимировна | 1982 | 85 / 354 |
| 108 | ДЗИОВА Виктория Касполатовна | 1998 | 86 / 362 |
| 109 | ДЗИОВА Зарина Таймуразовна | 1960 | 86 / 363 |
| 110 | ДЗИОВА Дзерасса Асланбековна | 1990 | 86 / 364 |
| 111 | ДЗИОВА (ДЯМБЕКОВА) Тамара Индрбековна | 1967 | 86 / 366 |
| 112 | ДЗУЦЕВА (ТАТРОВА) Алена Ахсарбековна | 1976 | 86 / 373 |
| 113 | ДОГАН Алана Сейфильевна | 1995 | 87 / 382 |
| 114 | ДРЮКОВ Сергей Владимирович | 1975 | 87 / 391 |
| 115 | ДУДИЕВ Заур Эльбрусович | 1991 | 87 / 395 |
| 116 | ДУДИЕВА Изета Ахсарбековна | 1997 | 87 / 398 |
| 117 | ДУДИЕВ Сослан Ахсарбекович | 1990 | 87 / 399 |
| 118 | ДУДИЕВА Алла Асланбековна | 1995 | 88 / 400 |
| 119 | ДУДИЕВА Тина Харумовна | 1939 | 88 / 401 |
| 120 | ДЯМБЕКОВ Майрам Сосланович | 1998 | 88 / 406 |
| 121 | ДЯМБЕКОВА Луиза Сослановна | 1995 | 88 / 407 |
| 122 | ЕСЕНОВ Георгий Александрович | 1969 | 88 / 409 |
| 123 | ЕСЕНОВА Ольга Николаевна | 1977 | 88 / 411 |
| 124 | ЕСИЕВ Эльбрус Викторович | 1967 | 88 / 414 |
| 125 | ЖУКАЕВА Марина Кириловна | 1973 | 88 / 419 |
| 126 | ЗАМЕСОВ Игорь Юрьевич | 1992 | 89 / 420 |
| 127 | ЗАМЕСОВА Наталья Юрьевна | 1994 | 89 / 421 |
| 128 | ЗАПОРОЖЕЦ Сергей Александрович | 1992 | 89 / 427 |
| 129 | КАБАНОВА Диана Тамерлановна | 1995 | 89 / 436 |
| 130 | КАБАНОВА (БУРНАЦЕВА) Эльмира Асланбековна | 1961 | 89 / 437 |
| 131 | КАДАЛАЕВА (БЕСАЕВА) Ирина Владимировна | 1975 | 90 / 441 |
| 132 | КАНАХИНА Мария Ивановна | 1990 | 90 / 451 |
| 133 | КАНИДИ Иван Константинович | 1930 | 90 / 452 |
| 134 | КАНТЕМИРОВА Азау Асланбековна | 1992 | 90 / 454 |
| 135 | КАНТЕМИРОВА Светлана Кантемировна | 1976 | 90 / 458 |
| 136 | КАНТЕМИРОВА (САЛКАЗАНОВА) Лариса Тамбиевна | 1961 | 90 / 459 |
| 137 | КАНУКОВА Анжелика Анатольевна | 1991 | 91 / 464 |
| 138 | КАРАЕВ Юрий Тотразович | 1953 | 91 / 471 |
| 139 | КАРАЕВА Нино Шаликоевна | 1988 | 91 / 474 |
| 140 | КАРКУЗАШВИЛИ Лора Суликоевна | 1967 | 91 / 479 |
| 141 | КАРЛОВ Иван Ильич | 1932 | 92 / 484 |
| 142 | КАРСАНОВА Диана Таймуразовна | 1976 | 92 / 485 |
| 143 | КАРЯЕВА (ДЗАХОВА) Эмма Хасановна | 1969 | 92 / 487 |
| 144 | КАСТУЕВА Зарина Олеговна | 1992 | 92 / 492 |
| 145 | КАЦАНОВА Алана Муратовна | 1989 | 92 / 493 |
| 146 | КИСИЕВ Артур Владимирович | 1972 | 93 / 509 |
| 147 | КИСИЕВ Аслан Артурович | 1997 | 93 / 510 |
| 148 | КОДЗАЕВА Тамара Михайловна | 1937 | 93 / 513 |
| 149 | КОДЗАЕВА Элина Эдуардовна | 1995 | 93 / 515 |
| 150 | КОЗЫРЕВ Ахсарбек Игоревич | 1992 | 93 / 517 |
| 151 | КОЗЫРЕВ Тимур Витальевич | 1995 | 94 / 523 |
| 152 | КОЗЫРЕВА Элона Витальевна | 1993 | 94 / 524 |
| 153 | КОЗЫРЕВА (АНДИЕВА) Алла Таймуразовна | 1969 | 94 / 525 |
| 154 | КОКОВА Оксана Руслановна | 1989 | 95 / 540 |
| 155 | КОКОЙТИ Белла Мартиевна | 1992 | 95 / 543 |
| 156 | КОКОЕВА Ляна Казбековна | 1995 | 95 / 546 |
| 157 | КОНИЕВ Али Казбекович | 1997 | 95 / 548 |
| 158 | КОНИЕВ Казбек Алиевич | 1964 | 95 / 550 |
| 159 | КОНИЕВА (ТУАЕВА) Жанна Исламовна | 1965 | 95 / 553 |
| 160 | КУДЗИЕВА (ТОМАЕВА) Зинаида Владимировна | 1962 | 96 / 576 |
| 161 | КУЛОВ Олег Игоревич | 1996 | 97 / 583 |
| 162 | КУЛОВА (ФАРНИЕВА) Лариса Майрамовна | 1957 | 97 / 585 |
| 163 | КУНДУХОВА (МУКАГОВА) Таира Бексолтовна | 1954 | 97 / 589 |
| 164 | КУНДУХОВА (ХОДОВА) Кристина Альбертовна | 1997 | 97 / 590 |
| 165 | КУРНОСОВА Светлана Ивановна | 1949 | 97 / 591 |
| 166 | КУСОВА (УЛУБИЕВА) Рима Мурзабековна | 1928 | 98 / 602 |
| 167 | КУСОВА Анжела Альбертовна | 1990 | 98 / 603 |
| 168 | КУСОВА Мадина Асланбековна | 1993 | 98 / 606 |
| 169 | КУСОВА Мария Аркадьевна | 1932 | 98 / 607 |
| 170 | КУЧИЕВА (ШОТАЕВА) Альбина Цараевна | 1973 | 98 / 610 |
| 171 | КУЧИЕВА Зарина Шамильевна | 1997 | 98 / 611 |
| 172 | КЦОЕВА Мадина Владимировна | 1992 | 98 / 617 |
| 173 | ЛОЛАЕВА Алана Алановна | 1994 | 99 / 621 |
| 174 | МАКИЕВ Станислав Георгиевич | 1992 | 99 / 625 |
| 175 | МАКИЕВА (СУХОВА) Людмила Александровна | 1972 | 99 / 626 |
| 176 | МАЛИЕВА Светлана Аслановна | 2001 | 99 / 632 |
| 177 | МАЛИКИЕВ Арсен Александрович | 1990 | 99 / 633 |
| 178 | МАМАЕВА Сабина Константиновна | 1989 | 99 / 634 |
| 179 | МАРГИЕВА Эльвира Валикоевна | 1992 | 100 / 644 |
| 180 | МЕЛАДЗЕ (БИГАНОШВИЛИ) Людмила Николаевна | 1965 | 100 / 649 |
| 181 | МЕЛИКОВА Карина Алановна | 1993 | 100 / 655 |
| 182 | МИСИКОВ Артур Альбертович | 1974 | 101 / 660 |
| 183 | МИХАЙЛОВ Александр Михайлович | 1951 | 101 / 675 |
| 184 | МКРТЫЧАН (ГАЛСТЯН) Амалия Арминаковна | 1975 | 101 / 677 |
| 185 | МКРТЫЧАН Сатеник Гариковна | 1994 | 101 / 679 |
| 186 | МОКРОВ Владимир Григорьевич | 1951 | 102 / 681 |
| 187 | МОРГОЕВ Таймураз Эльбердиевич | 1995 | 102 / 684 |
| 188 | МУЗАЕВА (САМАЕВА) Фатима Тотрбековна | 1968 | 102 / 690 |
| 189 | НАЗАРОВА Анастасия Геннадьевна | 1994 | 103 / 703 |
| 190 | НАЗАРОВА Надежда Ивановна | 1940 | 103 / 705 |
| 191 | НАЙФОНОВА (ЦАХИЛОВА) Светлана Валерьевна | 1972 | 103 / 709 |
| 192 | НЕСГОВОРОВ (ГУТНОВ) Сослан Евгеньевич | 1995 | 103 / 714 |
| 193 | НОГАЕВА Марина Олеговна | 1992 | 104 / 720 |
| 194 | НОГАЕВА (ЧШИЕВА) Рита Мухтаровна | 1960 | 104 / 721 |
| 195 | НОГАЕВА Элла Эльбрусовна | 1995 | 104 / 724 |
| 196 | НОГАЕВА (ЗАНГИЕВА) Зоя Муссаевна | 1930 | 104 / 726 |
| 197 | НОРМАТОВА (ИЛЬИНА) Зарина Рустамовна | 1997 | 104 / 727 |
| 198 | НОРМАТОВА (ИЛЬИНА) Лира Борисовна | 1978 | 104 / 728 |
| 199 | ОЗИЕВ Вадим Сергеевич | 1995 | 104 / 730 |
| 200 | ОЗИЕВА (ЗАСЕЕВА) Марина Анзоровна | 1975 | 104 / 732 |
| 201 | ОСТАНИЙ Елена Павловна | 1966 | 104 / 734 |
| 202 | ПЛИЕВА Алана Важаевна | 1996 | 105 / 750 |
| 203 | ПЛИЕВА (БЗИЕВА) Динара Николаевна | 1964 | 105 / 751 |
| 204 | ПУХАЕВА Мадина Автандиловна | 1992 | 105 / 758 |
| 205 | РАМОНОВА Мариана Касполатовна | 1989 | 106 / 766 |
| 206 | РЕШЕТНЯК Василий Викторович | 1996 | 106 / 767 |
| 207 | РУБАЕВ Артур Бекмурзаевич | 1963 | 106 / 768 |
| 208 | РУБАЕВ Хасан Казбекович | 1990 | 106 / 770 |
| 209 | РУДЕНОК Наталья Александровна | 1975 | 106 / 771 |
| 210 | РУДИК (УРМАНОВА) Лариса Владимировна | 1972 | 106 / 772 |
| 211 | РУДИК Юлия Сергеевна | 1990 | 106 / 773 |
| 212 | РУДИК Яна Сергеевна | 1992 | 106 / 774 |
| 213 | РУСОВ (АЛИНЯН) Мартин Арутюнович | 1994 | 106 / 775 |
| 214 | РУСОВА Ани Арутюновна | 2000 | 106 / 776 |
| 215 | РУСОВА Рузана Георгиевна | 1976 | 106 / 777 |
| 216 | САБАНОВ Татаркан Габулиевич | 1915 | 106 / 779 |
| 217 | САБЕЕВА Илона Максимовна | 1989 | 107 / 783 |
| 218 | САВКУЕВА (ТАМАЕВА) Инга Тамерлановна | 1974 | 107 / 785 |
| 219 | САЛКАЗАНОВА Рада Валерьевна | 2000 | 107 / 791 |
| 220 | САПРОНОВА Валентина Ивановна | 1948 | 107 / 793 |
| 221 | СИДАКОВ Альберт Русланович | 1973 | 108 / 808 |
| 222 | СИДАКОВА Дзерасса Саукузовна | 1967 | 109 / 820 |
| 223 | СИДАКОВ Заур Вячеславович | 1993 | 109 / 821 |
| 224 | СИКОЕВА (МУРИЕВА) Галина Астемировна | 1968 | 109 / 824 |
| 225 | СМИРНОВА Алла Евгеньевна | 1989 | 109 / 830 |
| 226 | СМИРНОВА (КАСУМОВА) Инна Олеговна | 1987 | 109 / 831 |
| 227 | СОЗАНОВА Мадина Юрьевна | 1993 | 109 / 832 |
| 228 | СОКАЕВА Альбина Владимировна | 1992 | 109 / 833 |
| 229 | СОКОЛОВА Наталья Ивановна | 1973 | 109 / 835 |
| 230 | СОСКИЕВА Ольга Николаевна | 1951 | 109 / 837 |
| 231 | СУЛЕЙМАНОВ Шамиль Игоревич | 1997 | 109 / 839 |
| 232 | ТАМАЕВ Артур Рамазанович | 1970 | 110 / 846 |
| 233 | ТАМАЕВ Тотраз Артурович | 1997 | 110 / 847 |
| 234 | ТАУЧЕЛОВА Ирина Артуровна | 1991 | 110 / 853 |
| 235 | ТАУЧЕЛОВА Светлана Артуровна | 1990 | 110 / 854 |
| 236 | ТЕБИЕВА (ТУСКАЕВА) Альбина Владимировна | 1973 | 110 / 858 |
| 237 | ТЕБИЕВ Заурбек Олегович | 1995 | 110 / 859 |
| 238 | ТЕБИЕВА Альма Бексолтановна | 1991 | 111 / 861 |
| 239 | ТЕБИЕВА (ГУГКАЕВА) Лариса (Фатима) Афанасьена | 1949 | 111 / 862 |
| 240 | ТЕБЛОЕВ Заур Самирович | 1993 | 111 / 865 |
| 241 | ТЕДЕЕВА Фатима Гариевна | 1997 | 111 / 870 |
| 242 | ТЕДТОВ Тимур Эльбрусович | 1994 | 111 / 872 |
| 243 | ТЕТОВА Агунда Вадимовна | 1991 | 111 / 875 |
| 244 | ТЕТОВА Алина Вадимовна | 1992 | 111 / 876 |
| 245 | ТИГИЕВ Сослан Борисович | 1990 | 111 / 878 |
| 246 | ТОКМАЕВ (БЕРОЕВ) Аслан Аланович | 1994 | 112 / 887 |
| 247 | ТОКМАЕВ (БЕРОЕВ) Сослан Аланович | 1994 | 112 / 888 |
| 248 | ТОКОВА Алина Аслановна | 1995 | 112 / 890 |
| 249 | ТОМАЕВА Мадина Владимировна | 1994 | 112 / 895 |
| 250 | ТОТИЕВ Борис Таймуразович | 1996 | 113 / 904 |
| 251 | ТОТИЕВА Альбина Таймуразовна | 1993 | 113 / 905 |
| 252 | ТОТИЕВА Анна Константиновна | 1996 | 113 / 906 |
| 253 | ТОТИЕВА Дзерасса Константиновна | 1989 | 113 / 907 |
| 254 | ТОТИЕВА Лариса Таймуразовна | 1990 | 113 / 908 |
| 255 | ТОТИЕВА Любовь Таймуразовна | 1992 | 113 / 909 |
| 256 | ТОТРОВА Марина Руслановна | 1993 | 113 / 911 |
| 257 | ТОХТИЕВ Азамат Ельбиздикоевич | 1989 | 113 / 912 |
| 258 | ТРЕТЬЯКОВА Зинаида Филипповна | 1927 | 113 / 914 |
| 259 | ТУАЕВ Хетаг Георгиевич | 1993 | 113 / 915 |
| 260 | ТУАЕВА Карина Георгиевна | 1992 | 113 / 916 |
| 261 | ТУАЕВА Инна Маирбековна | 1988 | 114 / 920 |
| 262 | ТУАЕВА (ЦГОЕВА) Тамара Савлоховна | 1935 | 114 / 921 |
| 263 | ТУГАНОВ Батраз Георгиевич | 1968 | 114 / 923 |
| 264 | УРМАНОВА Залина Сергеевна | 1998 | 114 / 928 |
| 265 | УРМАНОВА Рита Сергеевна | 1965 | 114 / 929 |
| 266 | УРМАНОВА Мария Алановна | 1995 | 114 / 930 |
| 267 | УРУСОВ Александр Эдуардович | 1996 | 114 / 935 |
| 268 | ФАРНИЕВА Кристина Алановна | 1988 | 115 / 947 |
| 269 | ФРАЕВА (КУБАТИЕВА) Фаризат Асланбековна | 1930 | 115 / 953 |
| 270 | ФРИЕВА Елена Сергеевна | 1995 | 115 / 954 |
| 271 | ХАБЛИЕВ Батраз Эдуардович | 1992 | 115 / 956 |
| 272 | ХАДИКОВА (БОГАЗОВА) Серафима Гаппоевна | 1957 | 116 / 963 |
| 273 | ХАДИКОВ Ислам Аланович | 1989 | 116 / 965 |
| 274 | ХАДИКОВА Ирина Сергеевна | 1990 | 116 / 969 |
| 275 | ХАЕВА Эмма Вадимовна | 1992 | 116 / 970 |
| 276 | ХАМАТКОЕВА (УЛУБИЕВА) Римма Даурбековна | 1938 | 116 / 972 |
| 277 | ХАНАЕВА (ЦИРИХОВА) Ирина Захаровна | 1930 | 116 / 975 |
| 278 | ХОДОВ Владимир Маирбекович | 1994 | 117 / 985 |
| 279 | ХОДОВА (КУНДУХОВА) Алла Тамерлановна | 1976 | 117 / 988 |
| 280 | ХУАДОНОВА Регина Керменовна | 1989 | 117 / 996 |
| 281 | ХУБАЕВ (КАРГИЕВ) Руслан Игоревич | 1993 | 117 / 997 |
| 282 | ХУБАЕВА Мадина Анатольевна | 1972 | 117 / 999 |
| 283 | ХУБЕЦОВА Алина Феликсовна | 1993 | 118 / 1001 |
| 284 | ХУДАЛОВ Эльбрус Дзамболатович | 1951 | 118 / 1009 |
| 285 | ХУДАЛОВ Георгий Эльбрусович | 1994 | 118 / 1010 |
| 286 | ХУДАЛОВ Бексолтан Батразович | 1997 | 118 / 1013 |
| 287 | ХУЗМИЕВ Георгий Аланович | 1996 | 118 / 1017 |
| 288 | ХУЗМИЕВА Стелла Алановна | 1997 | 118 / 1018 |
| 289 | ХУЦИСТОВ Азамат Борисович | 1978 | 119 / 1025 |
| 290 | ЦАБОЛОВ Марат Аланович | 1994 | 119 / 1027 |
| 291 | ЦАЛЛАГОВ Тимур Борисович | 1966 | 119 / 1038 |
| 292 | ЦАРАХОВ Тамерлан Тотразович | 1991 | 120 / 1045 |
| 293 | ЦАРАХОВ Эльбрус Таймуразович | 1992 | 120 / 1046 |
| 294 | ЦАХИЛОВА (КАРАЕВА) Анна Батырбековна | 1967 | 120 / 1050 |
| 295 | ЦГОЕВА (БИБОЕВА) Фатима Албеговна | 1968 | 120 / 1055 |
| 296 | ЦИБИРОВА Тамирис Валерьевна | 1994 | 121 / 1060 |
| 297 | ЦИНОЕВА Инга Батразовна | 1990 | 121 / 1064 |
| 298 | ЦИРИХОВА Елизавета Казбековна | 1996 | 121 / 1068 |
| 299 | ЦИРИХОВА Тина Асахметовна | 1945 | 121 / 1071 |
| 300 | ЦКАЕВА Кристина Руслановна | 1994 | 121 / 1074 |
| 301 | ЦКАЕВА Фатима Борисовна | 1974 | 121 / 1075 |
| 302 | ЦКАЕВ Ахсарбек Уралбекович | 1993 | 121 / 1078 |
| 303 | ЦОГОЕВ Алан Казбекович | 1993 | 121 / 1079 |
| 304 | ЦОГОЕВ Аслан Казбекович | 1996 | 122 / 1080 |
| 305 | ЦОГОЕВ Виктор Казбекович | 1991 | 122 / 1081 |
| 306 | ЦОГОЕВА Джульета Казбековна | 1990 | 122 / 1082 |
| 307 | ЦОГОЕВА — ЦГОЕВА Залина Муссаевна | 1963 | 122 / 1083 |
| 308 | ЦОЙ Светлана Сергеевна | 1992 | 122 / 1084 |
| 309 | ЦОМАРТОВ Алексей Олегович | 1996 | 122 / 1085 |
| 310 | ЧЕДЖЕМОВА (ХАМИЦАЕВА) Лемма Цараевна | 1962 | 122 / 1093 |
| 311 | ЧЕДЖЕМОВ Зелим Валерьевич | 1995 | 122 / 1098 |
| 312 | ЧЕРДЖИЕВА Роза Тимофеевна | 1938 | 123 / 1101 |
| 313 | ШАВЛОХОВ Аслан Борисович | 1998 | 123 / 1105 |
| 314 | ШАВЛОХОВА (ХАУТОВА) Зарема Николаевна | 1940 | 123 / 1106 |
| 315 | ВИЛЬКО Андрей Витальевич | — | 128 / 11 |
| 316 | ЗАМАРАЕВ Валерий Валентинович | — | 129 / 24 |
| 317 | КАТАСОНОВ Роман Викторович | — | 129 / 26 |
| 318 | ИЛЬИН Олег Геннадьевич | — | 129 / 27 |
| 319 | КОРМИЛИН Дмитрий Иванович | — | 129 / 33 |
| 320 | КУЗНЕЦОВ Михаил Борисович | — | 129 / 35 |
| 321 | ЛОСЬКОВ Олег Вячеславович | — | 130 / 38 |
| 322 | МАЛЯРОВ Вячеслав Владимирович | — | 130 / 40 |
| 323 | ПЕРОВ Александр Валентинович | — | 130 / 45 |
| 324 | ПУДОВКИН Денис Евгеньевич | — | 130 / 48 |
| 325 | РАЗУМОВСКИЙ Дмитрий Александрович | — | 130 / 50 |
| 326 | ТУРКИН Андрей Александрович | — | 131 / 63 |
| 327 | АЛБЕГОВ Тимур Михайлович | — | 132 / 2 |
| 328 | ГАБАРАЕВ Эмзар Сиваевич | — | 133 / 10 |
| 329 | ГАППОЕВ Руслан Харитонович | — | 133 / 14 |
| 330 | ДЗГОЕВ Хазби Хаджимуратович | — | 133 / 16 |
| 331 | ДАУРОВ Вадим Валерьевич | — | 133 / 17 |
| 332 | КОЦОЕВ Артур Измайлович | — | 133 / 20 |
| 333 | ФРАЕВ Руслан Михайлович | — | 134 / 33 |
Warianty nie oznaczają nowych ludzi. W księdze przy Andrieju Wielce wydrukowano Вилько, podczas gdy miejska relacja używa Велько. Biografia Natalii Rudenok bywa zatytułowana Руденюк. Albinę Tuskajewą-Tiebijewą odnajdujemy także pod nazwiskiem Тебиева. Księga wpisuje Darimie Alikowej rok urodzenia 1965, a strona biograficzna 1961; nie ustaliliśmy metryki rozstrzygającej tę różnicę. Przy Sabanowie księga zapisuje imię Татаркан, a biografia nauczycielska — Таркан. Rok przy Darimie zachowuje zapis księgi; rozbieżności nie rozstrzygnięto.24
Dzieci, rodziny i nauczyciele: ludzie poza bilansem
Imienne wiersze pokazują, jak często ginęło rodzeństwo. Boris, Ałbina, Anna, Dzierassa, Łarisa i Lubow Totijewowie byli sześciorgiem dzieci z dwóch rodzin, co w księdze widać po patronimikach: czworo było dziećmi Tajmuraza, dwoje Konstantina. Ałan, Asłan, Wiktor i Dżuljeta Cogojewowie występują razem z matką Zaliną. Wymienianie samych nazwisk bez imion zacierałoby te osoby; powtarzające się nazwisko nie jest błędem duplikacji.25
Emma Chasanowna Karjajewa, nauczycielka klas początkowych, pracowała w szkole od 1989 roku i później ukończyła studia. Zginęła razem z córką Kariną. Złata Siergiejewna Azijewa, pochodząca z estońskiej Narwy-Jõesuu, studiowała matematykę stosowaną, a od 1997 roku uczyła matematyki i informatyki w Biesłanie. Koledzy wspominali, że podczas niewoli próbowała uspokajać dzieci i pomagać im w zdobyciu choć odrobiny wody. Przez pewien czas pozostawała osobą zaginioną; pozostawiła małą córkę.26
Swietłana Kantemirowna Kantemirowa ukończyła filologię angielską i niemiecką, w szkole nr 1 pracowała od 2001 roku. Ałbina Wiktorowna Alikowa ukończyła filologię z wyróżnieniem i uczyła od 1994 roku. Darima Batujewna Alikowa przyjechała do Osetii po studiach i pracy w organizacjach młodzieżowych; potem została nauczycielką. Obie Alikowe są odrębnymi osobami. Wtórne listy internetowe potrafią natomiast powtórzyć samą Darimę pod dwiema datami urodzenia, sztucznie zwiększając wynik.27
Aleksandr Michajłowicz Michajłow był inżynierem mechanikiem, wcześniej pracował między innymi jako kierowca karetki, a od 1986 roku uczył zajęć technicznych. Współpracownicy pamiętali, jak przygotowywał budynek na nowy rok szkolny. Jego córka, nauczycielka Marina, i dyrektorka Lidija Calijewa przeżyły. Nadieżda Iwanowna Nazarowa miała wieloletnie doświadczenie w nauczaniu wychowania fizycznego i biologii, dbała o szkolny ogród. Zginęli również członkowie jej rodziny.28
Iwan Konstantinowicz Kanidi, 74-letni nauczyciel wychowania fizycznego, urodził się w Gruzji, przez lata pracował w Biesłanie, a także w Groznym. Po wybuchach nadal pomagał dzieciom i został zabity. ETPC odnotowuje jego rosyjskie i greckie obywatelstwo, pośmiertne greckie odznaczenie i szkołę nazwaną jego imieniem. Tarkan Gabulijewicz Sabanow (w księdze: Tatarkan), dyrektor szkoły nr 1 od lipca 1951 roku przez 27 lat, przyszedł jako honorowy gość i pozostał z uwięzionymi. Urodzony 15 września 1915 roku miał podczas napadu 88 lat, choć niektóre upamiętniające opisy zaokrąglają jego wiek do 90.29
Olga Nikołajewna Soskijewa uczyła od 1972 roku. Rodziny i koledzy wspominali jej fiołki, które pozostały w domach i klasach. Irina Zacharowna Chanajewa-Cirichowa związała ze szkołą ponad pół wieku pracy. Ałona Achsarbekowna Dzucewa, absolwentka tej szkoły i filologii, 1 września miała rozpocząć naukę ze swoją nową piątą klasą; pozostawiła małe dziecko.30
Awdonina, urodzona w lipcu 1971 roku, miała 33 lata podczas ataku i 35 lat w chwili śmierci w 2006 roku. Doniesienia prasowe podawały także 33 lub 38 lat przy jej późniejszym zgonie.W księdze data śmierci to 5 grudnia 2006 roku, w depeszy — 4 grudnia; dokładny dzień pozostaje rozbieżny.31
Ratownictwo: odwaga ludzi i odpowiedzialność dowództwa
Ratowali funkcjonariusze FSB, ratownicy MChS, lekarze, pielęgniarki i mieszkańcy. Wśród dziesięciu zabitych funkcjonariuszy byli Dmitrij Razumowski, Oleg Iljin, Aleksandr Pierow i Andriej Turkin, pośmiertnie uhonorowani tytułem Bohatera Rosji. Zginęli również Andriej Wielko, Roman Katasonow, Michaił Kuzniecow, Wiaczesław Malarow, Denis Pudowkin i Oleg Łoskow. Miejskie wspomnienie odnotowuje pozostawione przez nich dzieci i bliskich.32
Trybunał wyraźnie docenił profesjonalizm służb ratowniczych i medycznych oraz znaczenie szybkiej pomocy udzielonej dużej liczbie osób. W §571 przeciwstawił tę sytuację problemom ratownictwa opisanym w sprawie Dubrowki.33
ETPC wskazał niejasności w strukturze dowodzenia, spóźnione formalizowanie sztabu, brak jasnego podziału odpowiedzialności i niedostateczny przepływ informacji. Planowanie wymagało uwzględnienia rzeczywistej liczby ludzi w budynku, możliwości pożaru, masowych obrażeń i współdziałania różnych służb. Regionalna książka stawia ostrzejsze zarzuty opóźnionemu gaszeniu pożaru i organizacji pierwszej pomocy. Są to oceny autorów regionalnej księgi; ETPC odrębnie ocenił pracę ratowników i przygotowanie operacji.34
Lista cywilów obejmuje między innymi Timura Michajłowicza Ałbiegowa, Emzara Siwajewicza Gabarajewa, Chazbiego Chadżimuratowicza Dzgojewa, Wadima Walerjewicza Daurowa i Artura Izmajłowicza Kocojewa. Niektórzy zmarli po zakończeniu walk. Rusłan Charitonowicz Gappojew i Rusłan Michajłowicz Frajew zostali zabici na początku napadu poza grupą przetrzymywaną w sali. Nie każda osoba z osobnego cywilnego wykazu miała więc tę samą rolę i ten sam moment śmierci.35
Sprawcy: biografie, role i granice identyfikacji
Nurpaszi Kułajew, nazywany też Nurpaszą, był jedynym uczestnikiem napadu ujętym żywcem według dotychczasowych ustaleń postępowania. Podczas otwarcia procesu w maju 2005 roku podał, że urodził się w 1980 roku w Engienoju, był żonaty i miał dwoje małych dzieci. To sprawdzone minimum biograficzne z relacji z sali sądowej. Nie potwierdziliśmy dokumentami szkoły, stopnia wykształcenia ani wszystkich powtarzanych w internecie szczegółów jego pracy zawodowej. Same kolejne przedruki nie byłyby niezależnymi źródłami.36
Kułajew twierdził, że do grupy trafił 31 sierpnia razem z bratem Chanpaszem, który wcześniej walczył w podziemiu i stracił rękę. Utrzymywał, że nie znał rzeczywistego celu wyjazdu i podlegał przymusowi. Nie są to ustalenia uniewinniające: sąd odrzucił jego wersję o niedobrowolnym udziale. W relacji z końcowego ogłoszenia wyroku przytoczono zeznania zakładników o biciu, odmowie wody i używaniu broni przez oskarżonego. Odpowiedzialność Kułajewa nie opierała się zatem wyłącznie na obecności w budynku ani na jego późniejszym przyznaniu, że należał do grupy.37
Rusłan Tagirowicz Chuczbarow, „Pułkownik” lub „Rasuł”, został zidentyfikowany jako bezpośredni dowódca grupy w dotychczasowej rekonstrukcji śledztwa. Reportaż Der Spiegel, zachowany w rosyjskim przekładzie Memoriału, opisuje jego urodzenie w 1972 roku w Gałaszkach, rozwód rodziców i powrót do miejscowej szkoły jako dziecka. Ojciec, emerytowany traktorzysta, przedstawiał go jako spokojnego chłopca. Takie wspomnienie nie wyjaśnia automatycznie późniejszej przemocy i nie stanowi diagnozy psychologicznej.38
Dziennikarze, rozmawiając z prokuratorami w Orle, ustalali jego pobyt w tym regionie od 1995 roku, poszukiwania od czerwca 1998 roku w sprawie podwójnego zabójstwa oraz wcześniejszą rejestrację daktyloskopijną. Relacje różnią się dniem majowego zabójstwa i szczegółami życia rodzinnego. Pewniej udokumentowana jest ciągłość poszukiwań i późniejsze porównanie odcisków palców niż sensacyjne opowieści o wszystkich jego partnerkach i źródłach pieniędzy. Nie przenosimy do biografii spekulacji o przestępczości gospodarczej jako prawomocnie osądzonych czynów.39
Władimir Anatoljewicz Chodow, „Abdulla”, dorastał w Ełchotowie. Reportaż z września 2004 roku zawiera rozmowy z dyrektorką szkoły i dawną koleżanką: wspominano jego naukę, domową bibliotekę i matkę pracującą jako pielęgniarka. Sąsiedzi opisywali późniejsze wyjazdy i deklarowaną naukę religijną; nie znaleźliśmy dokumentu potwierdzającego ukończenie konkretnej szkoły religijnej. Był wcześniej poszukiwany w związku z przestępstwami, a fotografie rozesłano przed Biesłanem. Wczesne artykuły myliły jego rolę z rolą jedynego dowódcy całej operacji, dlatego tę identyfikację trzeba odrzucić.40
Szamil Basajew publicznie przyjął odpowiedzialność za Biesłan w oświadczeniu opublikowanym 17 września 2004 roku. Był organizatorem znajdującym się poza szkołą, nie jednym z zabitych w niej napastników. W materiałach śledztwa jako organizatorzy pojawiają się także Magomied Chaszijew i Abu Dzeit, identyfikowany w części akt jako Taufik al-Dżadani. Asłan Maschadow został przez śledztwo obciążony zarzutami udziału w przygotowaniu zamachu, ale publicznie zaprzeczał i potępiał atak. Wyrok ETPC w sprawie jego rodziny z 2013 roku odtwarza, jakie dowody śledczy przywoływali; nie jest wyrokiem skazującym Maschadowa za Biesłan.41
W 2007 roku Jelena Miłaszyna opublikowała przyżyciowe fotografie i wykaz 21 zidentyfikowanych osób, między innymi brata Kułajewa, Chodowa, Chuczbarowa oraz Mariam Jusupowny Taburowej i Rozy Sałmanowny Nagajewej. Podkreślała, że część była wcześniej zatrzymywana lub poszukiwana. Pełny historyczny wykaz z latami urodzenia zamieszczono w archiwum. Miłaszyna zaznaczyła, że nie ma bezpośrednich dowodów dla przedstawionej przez nią hipotezy dotyczącej pochodzenia części ciał.42
W 2023 roku śledczy ogłosili identyfikację Asłanbieka Parczijewa, wcześniej oznaczanego jako „bojownik nr 11”. Wskazano dopasowanie odcisku palca do dokumentacji zatrzymania administracyjnego w Moskwie w 2002 roku oraz badanie genetyczne z udziałem siostry. Krewni nie uznali jednak na podstawie tych informacji, że znają pełną prawdę o jego udziale w napadzie. Ta sprawa pokazuje różnicę między identyfikacją zwłok, relacją rodziny i ustaleniem dokładnej roli osoby. Wzmianka w sprawozdaniu nie jest pełnym biogramem ani nowym procesem przeciw żyjącemu oskarżonemu.43
Dotychczasowa wersja śledztwa mówiła o 32 uczestnikach napadu: 31 zabitych i Kułajewie. W relacji z konferencji rodzin we wrześniu 2026 roku Gadijewa informowała, że śledczy rozważają większą liczbę oraz zmiany w identyfikacji i hierarchii grupy. Nie pozyskano nowego postanowienia, które pozwalałoby ogłosić definitywnie ustalony, większy skład. Nie łączymy różnych list historycznych przez proste dopisywanie kolejnych nazwisk: alias może oznaczać tę samą osobę, a hipoteza nie oznacza nowego sprawcy.44
Broń i ładunki: co wynika z dokumentów
Akta potwierdzają używanie przez napastników broni automatycznej, pistoletów, granatów i improwizowanych urządzeń wybuchowych. Część urządzeń umieszczono wśród zakładników, a dwie uczestniczki miały ładunki przy ciele. Ten opis jest istotny dla oceny realności groźby zabicia ludzi. Nie ustaliliśmy wiarygodnie dokładnych wariantów każdej sztuki broni i pełnego łańcucha ich pochodzenia.45
Po stronie służb potwierdzono użycie czołgu, granatników i broni termobarycznej, w tym RPO-A Szmiel. Spór dotyczył między innymi czasu użycia, miejsc ostrzału, obecności zakładników w atakowanych pomieszczeniach i skutków dla konkretnych osób. ETPC nie przyjął zapewnienia, że użycie ciężkiej broni następowało wyłącznie tam, gdzie z pewnością nie było żywych zakładników. Z dokumentu nie wynika jednak kompletna tabela każdej sztuki broni i każdego strzału.46
Proces Kułajewa i odrębne sprawy funkcjonariuszy
Proces Kułajewa rozpoczął się 17 maja 2005 roku przed Sądem Najwyższym Osetii Północnej. Dokumentacja przywołana przez ETPC obejmuje 61 rozpraw, protokoły zeznań i obszerny wyrok. 26 maja 2006 roku ogłoszono końcową część oraz karę dożywotniego pozbawienia wolności. Sędzia mówił o zasługiwaniu na najsurowszą karę, lecz prawnie orzeczoną karą było dożywocie. Nie był to wyrok śmierci następnie zamieniony na więzienie. Podstawą były między innymi udział w zbrojnej grupie, terroryzm, zabójstwa i przetrzymywanie zakładników.47
26 grudnia 2006 roku rosyjski Sąd Najwyższy utrzymał dożywocie, zmieniając jedynie drobny element kwalifikacji. Wydał też osobne postanowienie krytykujące żądanie prokuratora Nikołaja Szepiela, aby orzec karę śmierci sprzeczną z obowiązującym prawem. 26 października 2007 roku odmówiono uwzględnienia skargi w trybie nadzoru. Pokrzywdzeni nie zawsze domagali się łagodniejszego albo surowszego potraktowania samego Kułajewa; część próbowała przez ten proces doprowadzić do zbadania szerszej odpowiedzialności państwa.48
We wrześniu 2022 roku podano, że Kułajew ponownie zwrócił się do regionalnego ombudsmana o udostępnienie sprawy i jej przegląd. Sama wiadomość o takim wniosku nie oznacza otwarcia nowego procesu, uchylenia dożywocia ani zwolnienia. Do 14 listopada 2026 roku w przeanalizowanych źródłach nie znaleziono prawomocnego rozstrzygnięcia zmieniającego karę. Nie potwierdziliśmy też niezależnie aktualnego osobistego stanu zdrowia skazanego i wszystkich warunków odbywania przez niego kary.49
Odrębne były postępowania o zaniedbania policji. Wobec Aydarowa, Murtazowa i Dryajewa z rejonu prawobrzeżnego postępowanie zakończono 29 maja 2007 roku na podstawie amnestii; decyzję utrzymano 2 sierpnia. To nie uniewinnienie po merytorycznym ustaleniu, że zaniedbań nie było. Z kolei Jewłojew i Kotijew z Małgobieku zostali uniewinnieni przez ławę przysięgłych 5 października 2007 roku, a wyrok utrzymano 6 marca 2008 roku. Nie można wszystkich tych osób określać jako skazanych ani wszystkich jako objętych amnestią.50
Raporty, śledztwo i nierozstrzygnięte pierwsze wybuchy
O Biesłanie powstały odmienne dokumenty: federalny raport komisji Aleksandra Torszyna, raport parlamentu Osetii Północnej, opracowanie Jurija Sawieljewa, akta śledztwa i wyrok Kułajewa. Nie są jednym wspólnym „raportem parlamentarnym”. 22 grudnia 2006 roku Rada Federacji przyjęła raport komisji do wiadomości i zakończyła jej pracę. Zachowana dwustronicowa uchwała potwierdza tę decyzję, lecz nie zawiera pełnego raportu i nie może zastąpić jego lektury. Regionalna księga z 2007 roku obejmuje dokumenty i komentarze krytyczne wobec części ustaleń federalnych.51
Spór o pierwsze wybuchy ma zasadnicze znaczenie. Oficjalna rekonstrukcja wiązała je z urządzeniami napastników. Sawieljew oraz część rodzin wskazywali możliwość ostrzału z zewnątrz i powoływali świadectwa, nagrania oraz uszkodzenia budynku. ETPC w §611 pozostawił tę kwestię otwartą. Stwierdził zarazem naruszenia związane z użyciem siły i śledztwem. To dwa różne ustalenia: nie trzeba uznawać za udowodnioną jednej konkretnej wersji pierwszego wybuchu, aby ocenić późniejsze działania państwa jako niezgodne z obowiązkiem ochrony życia.52
Trybunał podważył jakość badania indywidualnych przyczyn śmierci. W licznych przypadkach ograniczano się do oględzin zewnętrznych; 116 przyczyn zgonów pozostało nieustalonych w dokumentacji analizowanej przez sąd. Nie ustalono w sposób wystarczający położenia wielu ciał i relacji między obrażeniami a użyciem broni. Pośpieszne usuwanie gruzu i brak zabezpieczenia miejsca ograniczyły możliwość późniejszego wyjaśnienia zdarzeń. Nie oznacza to, że nie było żadnych badań ani przesłuchań; oznacza, że przeprowadzony ogrom pracy nie odpowiedział na kluczowe pytania.53
Wyrok ETPC: cztery naruszenia prawa do życia
Wyrok Tagayeva and Others v. Russia zapadł 13 kwietnia 2017 roku, a stał się ostateczny 18 września 2017 roku. Obejmował siedem skarg dotyczących zakładników i rodzin. Trybunał nie prowadził procesu karnego Kułajewa ani poszczególnych funkcjonariuszy; oceniał wykonanie przez Rosję obowiązków wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.54
| Kwestia | Rozstrzygnięcie ETPC |
|---|---|
| Zapobieżenie znanemu zagrożeniu | Naruszenie art. 2, jednomyślnie |
| Skuteczność śledztwa | Naruszenie art. 2, jednomyślnie |
| Planowanie i kontrola operacji | Naruszenie art. 2, stosunkiem głosów 5 do 2, w odpowiednich pięciu skargach |
| Nadmierne użycie siły | Naruszenie art. 2, stosunkiem głosów 5 do 2, w tych samych skargach |
| Skuteczny środek odwoławczy, art. 13 | Brak naruszenia, stosunkiem głosów 6 do 1 |
W ocenie użycia siły Trybunał wskazał, że nie wykazano dostatecznie, jak funkcjonariusze sprawdzili brak zakładników w pomieszczeniach atakowanych bronią o rozległym działaniu. Przyjął, że użycie tej siły w pewnym stopniu przyczyniło się do strat wśród zakładników, choć nie przypisał w wyroku każdemu zmarłemu konkretnego pocisku i sprawcy. Krytykował również niedostateczne zabezpieczenia prawne dotyczące planowania i wykonywania podobnych operacji. Dwaj sędziowie nie zgodzili się z większością w częściach o planowaniu i sile; nie usuwa to wiążącej sentencji większości.55
Środki naprawcze nie miały ograniczać się do pieniędzy. Wskazano potrzebę obiektywnego wyjaśnienia decyzji i skutków użycia broni, dostępu ofiar do odpowiednich materiałów oraz zmian organizacyjnych i prawnych. Wyrok nie stwierdził natomiast naruszenia art. 13.56
Leczenie, świadczenia i wykonanie wyroku
Pomoc płynęła z różnych źródeł: budżetów państwowych, darowizn, programów leczenia i stowarzyszeń. Historyczne przepisy z 2004 roku przewidywały między innymi 100 tys. rubli na zmarłego, odrębne kwoty pogrzebowe i świadczenia zależne od obrażeń. Oddzielny podział pieniędzy humanitarnych z listopada 2004 roku przewidywał 1 mln rubli w razie śmierci, 700 tys. przy obrażeniach ciężkich i 500 tys. przy średnich. To inne pule i podstawy; nie wolno przedstawić miliona jako tej samej pomocy co sto tysięcy ani założyć, że każdy uprawniony otrzymał wszystkie możliwe świadczenia.57
Rusfond wspomina, że przygotowanie pierwszej listy pomocy opublikowanej 20 września 2004 roku zajęło piętnaście dni. Zdołano wtedy udokumentować 99 rodzin, mniej niż oczekiwano. Pieniądze kierowano na indywidualne rachunki. Ta liczba opisuje zasięg konkretnej akcji w określonym momencie, a nie liczbę wszystkich rodzin pokrzywdzonych ani całość pomocy dla Biesłanu. Wsparcie zagraniczne obejmowało także leczenie, rehabilitację, wypoczynek i pomoc edukacyjną; stowarzyszenia pamięci kontynuowały kontakty długo po zakończeniu pierwszych zbiórek.58
ETPC zasądził zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową według indywidualnego załącznika. Nie oznacza to przyznania każdej rodzinie identycznej kwoty ani pełnego pokrycia wszystkich przyszłych kosztów leczenia. Oddalone zostały roszczenia majątkowe w przedstawionym kształcie. W 2019 roku Ministerstwo Sprawiedliwości Rosji poinformowało o wypłatach z wyjątkiem jednej zmarłej wnioskodawczyni, której spadkobiercy nie dostarczyli wymaganych dokumentów. To stanowisko resortu, a nie przejrzany przez nas komplet indywidualnych potwierdzeń bankowych.59
Osobno w §658 zasądzono zwrot kosztów postępowania: 792 euro kosztów pocztowych dla Żeni Tagajewej, 45 tys. euro dla pierwszej grupy skarżących z płatnością do EHRAC, 20 tys. euro dla Michaiła Trepaszkina i 23 tys. euro dla Michaiła Kniazkina, reprezentujących drugą grupę. Kwoty dla pełnomocników obejmowały koszty i wydatki procesowe; nie były indywidualnym zadośćuczynieniem dla każdej rodziny.59
W październiku 2023 roku ogłoszono przedłużenie programu sanatoryjnego do 2030 roku i zwiększenie rocznego finansowania z 30,4 do 57,6 mln rubli, z planem rozszerzenia liczby odbiorców z 336 do 520. Są to pieniądze całego programu, nie odszkodowanie dla jednej osoby. W sierpniu 2024 roku regionalne władze informowały o ponad 300 osobach leczonych od początku roku i kolejnych 178 oczekujących. Te komunikaty wskazują trwanie potrzeb zdrowotnych po dwudziestu latach; nie dowodzą, że każdy ocalały miał taki sam dostęp do pomocy.60
W 2026 roku nadzór Rady Europy nie został uznany w wykorzystanej dokumentacji za zakończony. Zestawienie wymaganych działań z 16 września nadal obejmuje grupę spraw dotyczącą Dubrowki i Biesłanu. Wyjście Rosji z Konwencji nie usuwa obowiązku wykonania wcześniejszych wyroków. Nie przenosimy jednak daty ostatniej rosyjskiej informacji w sprawie Dubrowki na odrębną sprawę Tagajewej. Wypłata świadczeń, śledztwo krajowe i wykonanie wszystkich zaleceń Trybunału to trzy różne zagadnienia.61
Rodziny, pamięć i śledztwo w 2026 roku
„Matki Biesłanu” i „Głos Biesłanu” nie są jedną organizacją o identycznej historii i stanowisku. Reprezentujące rodziny Aneta Gadijewa, Susanna Dudijewa, Emma Tagajewa i Ella Kiesajewa podejmowały działania pomocowe, wnosiły skargi i upominały się o dokumenty. Nie każda rodzina zgadzała się z każdym wnioskiem i każdą metodą działania. W relacji z 2024 roku Gadijewa i Tagajewa wracały do rozbieżności dotyczących czasu ostrzału czołgowego, skuteczności śledztwa i zachowania części budynku jako dowodu oraz miejsca pamięci.62
Po spotkaniach z władzami w 2024 roku rodziny informowały o ponownym zainteresowaniu śledztwem. We wrześniu 2026 roku Gadijewa mówiła o nowych czynnościach, a Dudijewa o długoletniej pomocy w leczeniu, edukacji i zatrudnieniu bliskich. Nie jest to urzędowe ogłoszenie zakończenia sprawy ani pełnego rozliczenia wszystkich decyzji. W szczególności zapowiedź prac nad statusem ofiar terroryzmu nie oznacza, że przyjęto już szczególną ustawę zapewniającą wszystkie postulowane świadczenia. Nie pozyskano aktu prawnego pozwalającego ogłosić taki rezultat.63
Pamięć ma konkretne miejsca: zachowaną salę dawnej szkoły, fotografie, wodę ustawianą przy portretach i cmentarz „Miasto Aniołów”. W rocznicę odczytuje się imiona i wypuszcza białe balony. 334 balony w ceremonii 2026 roku odpowiadały przyjętemu współczesnemu bilansowi, ale nie są nowym dokumentem pozwalającym uzgodnić każdą różnicę historycznych rejestrów. Wspomnienia ocalałych dotyczą również kolejnych lat nauki, dorosłego życia i niepełnosprawności, nie wyłącznie trzech wrześniowych dat.64

Porównanie z moskiewskim teatrem może pomóc zrozumieć problem kontroli działań państwa, ale nie zastępuje osobnej rekonstrukcji. Biesłan różnił się miejscem, strukturą zakładników, obrażeniami, przebiegiem interwencji i ustaleniami prawnymi. Dalszy kontekst przedstawia istniejący tekst Dubrowka i Biesłan: zakładnicy, decyzje państwa i rozliczalność.66
Tabloidyzacja tragedii: konkurs SMS o liczbę zabitych
Nie udało się potwierdzić, że polska stacja telewizyjna podczas oblężenia szkoły w Biesłanie prowadziła audiotele z pytaniem „Ile osób zginie?”. Zachowane materiały dokumentują inną historię: chiński kanał CCTV-4 i konkurs SMS dotyczący liczby już zabitych. W polskich mediach opisano ten skandal jeszcze we wrześniu 2004 roku. Publikacja w polskim portalu nie jest jednak polską emisją telewizyjną.72
Najwcześniejsza z szczegółowych relacji pochodzi z 9 września 2004 roku. „Beijing Morning Post”, w tekście zachowanym przez Sina, przypisał konkurs programowi „今日关注” — „Jinri Guanzhu”, tłumaczonemu jako „Today's Focus”. Według tej relacji na dole ekranu pojawił się pasek z pytaniem: „Ile osób zginęło dotąd w rosyjskim kryzysie zakładniczym?” — przekład własny z chińskiego. Do wyboru były cztery odpowiedzi: A — 402, B — 338, C — 322, D — 302. Widzowie mieli przesyłać odpowiedź SMS-em, a nie telefonować do polskiego studia. Autor tekstu, Ning Yan, opisywał także własne próby sprawdzenia wydarzenia w redakcji programu; cytował rozmówców, których nie wymienił z nazwiska.73
Ta różnica czasu gramatycznego zmienia sens opowieści. Oryginalne pytanie dotyczyło liczby osób, które już poniosły śmierć, nie przewidywania, ilu dalszych zakładników zostanie zabitych. W obu wariantach liczba ofiar staje się materiałem konkursu, ale nie są to identyczne komunikaty. Chińskie sformułowanie nie daje podstaw do włożenia nadawcy w usta polskiego zdania w czasie przyszłym. Zachowany artykuł WP z 27 września 2004 roku, „SMS-owe konkursy za zgodą władz”, rzeczywiście zawiera zwrot „ilu ludzi zginie w Biesłanie”. Jednocześnie wyraźnie wskazuje Chiny i CCTV4. Jest to udokumentowany ślad polskiego obiegu wiadomości, nie potwierdzenie udziału polskiej telewizji w konkursie.72,73
To wczesny przykład tabloidyzacji informacji o masowej przemocy: liczbę zabitych przeniesiono do formatu gry z odpowiedziami i nagrodami. Widz miał zareagować na tragedię, wybierając jeden z liczbowych wariantów i wysyłając SMS. Relacja „Nanjing Daily” wiązała takie konkursy z pozyskiwaniem przychodów oraz opisywała przeniesienie formatu uruchomionego podczas igrzysk olimpijskich do późniejszych audycji. Ocena etyczna dotyczy więc udokumentowanego sposobu przedstawienia ofiar i komercyjnej interakcji z widownią. Zastrzeżenia dotyczące daty i braku pełnego nagrania pozostają aktualne także przy tej ocenie. Prasowe opisy sprzeciwu widzów pokazują zarazem, że problem dostrzegano już wówczas.73,76
Kiedy pojawił się pasek
Dokładna data emisji wymaga ostrożności. Relacje prasowe z września wskazują 6 września, około 21:30, a więc już po krwawym zakończeniu oblężenia 3 września. Istnieje jednak pierwotna karta programu na stronie CCTV, dostępna także w zachowanej kopii Internet Archive. W jej tytule widnieje 5 września, podczas gdy data publikacji tekstu to 6 września 2004, 12:30. Tekst zawiera rozmowę o następstwach tragedii i fragment wystąpienia Władimira Putina. Sam nie przytacza konkursowego paska.73,74
Archiwiści poszukujący zaginionych nagrań połączyli tę kartę ze zrzutami przedstawiającymi Putina, logo CCTV-4, znak CCTV.com oraz pasek u dołu ekranu. Są materiałem pomocniczym do badania historii emisji. Nie zastępują jednak pełnego, uwierzytelnionego zapisu programu i nie rozstrzygają samodzielnie wszystkich szczegółów datowania. W wykorzystanym materiale nie pozyskano kompletnego nagrania z ciągłym przebiegiem konkursu. Dlatego nie należy bez wyjaśnienia zamieniać prasowego 6 września na 5 września ani daty publikacji strony traktować jak godziny emisji.74,75
Reakcje w Chinach i rzeczywiste polskie skargi
Nie była to wyłącznie współczesna anegdota internetowa. Chińska prasa opisywała sprawę już w tym samym miesiącu. Relacja „Nanjing Daily” z 16 września przypisywała posiedzeniu CCTV z 14 września odsunięcie dwóch producentów i zwolnienie redaktora dyżurnego. Opisywała również protesty widzów przesyłających zamiast odpowiedzi sprzeciw wobec konkursu. Są to ustalenia dziennikarza powołującego się na pracowników stacji, nie udostępniona decyzja kadrowa z akt nadawcy.76
Z kolei prasa z 26–27 września informowała, że chiński nadzór SARFT zabronił konkursów SMS w programach informacyjnych i wymagał zgody na ich organizowanie w pozostałych audycjach. Doniesienia wiązały tę zmianę ze sprawą CCTV-4. Nie pozyskano pierwotnego tekstu wrześniowego zarządzenia, dlatego opis jego zakresu należy przypisywać ówczesnym relacjom, zamiast przedstawiać jako pierwotny akt prawny.77
W Polsce także składano skargi dotyczące relacjonowania tragedii, lecz dostępne urzędowe przykłady dotyczą innych spraw. Sprawozdanie KRRiT za 2004 rok, w części 10.7 na stronach 227–228, opisuje m.in. skargę na materiał „Panoramy” TVP3 z 3 września oraz na emisję filmu „Cena prawdy” następnego dnia. Odnotowuje też szerszy sprzeciw wobec drastycznych obrazów w telewizji. W fragmencie nie ma konkursu o liczbę zabitych. To dokument konkretnych polskich kontrowersji redakcyjnych; nie uzasadnia dopisywania im historii chińskiego konkursu. Przeszukanie jednego rocznego sprawozdania nie dowodzi zarazem, że wyczerpano całe archiwum wszystkich emisji i skarg.78
Najmocniej udokumentowany wniosek jest więc węższy od sensacyjnego wspomnienia: istniały ówczesne doniesienia o konkursie SMS CCTV-4, a zachowane źródła chińskie cytują pytanie o dotychczasową liczbę zmarłych. Nie znaleziono podstaw do przypisania takiej emisji konkretnej polskiej stacji. Nie ustalono też, kto i kiedy po raz pierwszy sformułował polską wersję opowieści o przewidywaniu przyszłych zgonów.72,73,75
Dzieci Biesłanu: dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada
Dzieci Biesłanu (Children of Beslan, 2005) to dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada, wyprodukowany przez BBC we współpracy z HBO Documentary Films. Metrykę potwierdzają oficjalna strona Ewart i strona nagrody Peabody.67
Dzieci Biesłanu. Pięć lat później (Children of Beslan — 5 Years On, 2009) to kontynuacja Ewy Ewart. Autorka wróciła do ocalałych dzieci, aby opowiedzieć o dalszym życiu i radzeniu sobie z traumą. Rok i zakres filmu potwierdza oficjalna strona autorki.67
Dostępność w Polsce, sprawdzenie 14 listopada 2026 roku: oficjalna polska strona autorki udostępnia opis pierwszego filmu i zwiastun. Nie potwierdzono aktualnej legalnej oferty pełnych filmów dla odbiorcy w Polsce. Poniżej zwiastun z kanału autorki.68
Fakty i perspektywa dokumentów: bohaterami pierwszego filmu są dzieci opowiadające własnymi słowami o niewoli; wykorzystano także materiały z czasu zdarzeń. Kontynuacja dotyczy ich życia po pięciu latach. Opisy promocyjne na stronie autorki podają historyczne „ponad 350” zabitych, wobec 334 we współczesnych komunikatach. Pierwszy dokument powstał przed śmiercią Awdoniny w 2006 roku, oba zaś przed wyrokiem ETPC z 2017 roku i dalszymi ustaleniami śledztwa z lat 2023–2026.69
Co nadal wymaga wyjaśnienia
Najważniejsze otwarte kwestie dotyczą autorstwa i dokładnego mechanizmu pierwszych wybuchów, przebiegu użycia ciężkiej broni, indywidualnych przyczyn części zgonów oraz odpowiedzialności za decyzje sztabu. Nowsze wypowiedzi rodzin wskazują na dalsze czynności śledcze, lecz nie dostarczają kompletnego nowego rozstrzygnięcia. Wymaga uzgodnienia również różnica między imiennym wyciągiem 333 osób z księgi a oficjalnym bilansem 334, a także rozbieżne klasyfikacje rannych i liczby zakładników.70
Przytoczone sylwetki są wyborem, a rejestr nazwisk ma jawnie określone źródło i granicę kompletności.71
Zobacz pełne archiwum publikacji i źródeł dotyczących Biesłanu w 2004 roku.