Rankiem 1 września 2004 roku uzbrojona grupa zajęła szkołę nr 1 w Biesłanie podczas uroczystości rozpoczęcia roku szkolnego. Przez ponad pięćdziesiąt godzin przetrzymywała ponad tysiąc dzieci i dorosłych. 3 września, po wybuchach, ostrzale, pożarze i interwencji służb, pozostał zniszczony budynek oraz setki zabitych i rannych. Współczesny oficjalny bilans wynosi 334 ofiary, w tym 186 dzieci. Zabici napastnicy nie należą do tej liczby.1

Nie ma jednej bezbłędnej tabeli, z której da się przepisać wszystkie dane. Regionalna księga z 2007 roku pozwala imiennie odtworzyć 333 zmarłych: 314 zakładników oraz 19 osób spoza tej grupy. Ten wykaz przedstawiamy niżej, z wyraźnym zaznaczeniem różnicy wobec liczby 334. Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził cztery rodzaje naruszeń prawa do życia: zaniedbania prewencji, nieskuteczne śledztwo, wadliwe planowanie i kontrolę operacji oraz nadmierne użycie siły. Nie rozstrzygnął ostatecznie, kto spowodował pierwsze wybuchy.2

Upamiętnienie ofiar w dawnej szkole nr 1 w Biesłanie w 2026 roku
Biesłan, uroczystości pamięci, 3 września 2026 roku. Fot. Zaur Farnijew / Ведомости. Źródło: galeria redakcji.3

Spis treści

  1. Szkoła i wojna, która dosięgła dzieci
  2. Od uroczystości do niewoli: 1 września
  3. Negocjacje, lekarze i uwolnienie części matek
  4. 3 września: wybuchy, pożar i ratowanie ludzi
  5. Bilans i granice liczb: 334, 333 oraz wcześniejsze zestawienia
  6. Imienny rejestr: 333 osoby w regionalnej księdze
  7. Dzieci, rodziny i nauczyciele: ludzie poza bilansem
  8. Ratownictwo: odwaga ludzi i odpowiedzialność dowództwa
  9. Sprawcy: biografie, role i granice identyfikacji
  10. Broń i ładunki: co wynika z dokumentów
  11. Proces Kułajewa i odrębne sprawy funkcjonariuszy
  12. Raporty, śledztwo i nierozstrzygnięte pierwsze wybuchy
  13. Wyrok ETPC: cztery naruszenia prawa do życia
  14. Leczenie, świadczenia i wykonanie wyroku
  15. Rodziny, pamięć i śledztwo w 2026 roku
  16. Tabloidyzacja tragedii: konkurs SMS o liczbę zabitych
  17. Dzieci Biesłanu: dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada
  18. Co nadal wymaga wyjaśnienia

Szkoła i wojna, która dosięgła dzieci

Biesłan leży w Osetii Północnej–Alanii, republice Federacji Rosyjskiej. Szkoła nr 1 była miejscem spotkań kilku pokoleń rodzin. Na Dzień Wiedzy przychodzili nie tylko uczniowie, lecz także rodzice, dziadkowie i młodsze rodzeństwo. W opisie ETPC na dziedzińcu zgromadziło się ponad 1200 osób, w tym 859 uczniów i około 60 nauczycieli oraz pracowników. Kilka przedszkoli było tego dnia zamkniętych, dlatego przyprowadzono również małe dzieci. Te liczby opisują obecnych podczas uroczystości; nie są automatycznie ostatecznym spisem zakładników.4

Atak nastąpił podczas drugiej wojny czeczeńskiej i po serii zamachów w Rosji. Sprawcy chcieli wymusić wycofanie wojsk federalnych z Czeczenii i przedstawiali przetrzymywanie cywilów jako narzędzie nacisku na władze. Podczas rozmów pojawiały się również żądania dotyczące zatrzymanych bojowników oraz uznania politycznych aspiracji czeczeńskich separatystów. Zbrojne ugrupowanie łączyło cele związane z wojną z islamistycznym językiem legitymizacji przemocy.5

Zagrożenie nie było całkowicie nieprzewidywalne. ETPC przeanalizował ostrzeżenia z drugiej połowy sierpnia o planowanym zajęciu obiektu cywilnego i ryzyku ataku w związku z początkiem roku szkolnego. Władze nie znały pewnie numeru przyszłej zaatakowanej szkoły, ale dysponowały informacjami wystarczająco konkretnymi, by podjąć rozsądne środki ochrony. W dniu uroczystości przy szkole była jedna nieuzbrojona policjantka. Trybunał uznał, że nie zrobiono tego, czego można było wymagać dla ograniczenia zagrożenia.6

Od uroczystości do niewoli: 1 września

W aktach opisano przyjazd grupy ciężarówką GAZ-66 oraz przejętym białym samochodem WAZ-2107. Wcześniej napastnicy rozbroili zatrzymującego ich do kontroli policjanta. Poranne czasy różnią się w relacjach: ETPC opisuje wtargnięcie około 9.05, a obchody pamięci przyjmują 9.15. Tłum otoczono i pod groźbą broni skierowano do budynku. Część ludzi uciekła; około piętnastu ukryło się w kotłowni i zostało później wyprowadzonych.7

Większość zakładników stłoczono w sali gimnastycznej o powierzchni około 250 m². Odebrano telefony i aparaty, ograniczono poruszanie się. Napastnicy rozmieścili urządzenia wybuchowe i grozili zbiorowym zabiciem ludzi. Były wśród nich dwie kobiety z ładunkami. Dorosłych mężczyzn wyprowadzano do pracy przy przenoszeniu wyposażenia i barykadowaniu pomieszczeń; część została zamordowana. Rusłan Ramazanowicz Bietrozow, który próbował uspokajać ludzi po osetyjsku, został zastrzelony. Zginęli także jego synowie Ałan i Asłan.8

Nie wszyscy wyprowadzeni na egzekucję zginęli. W zeznaniach występują między innymi ocalali Karen Mdinaradze i Asłan Kudzajew. Pierwszego dnia niektórym zakładnikom podawano wodę, później zakazy zaostrzono. Przy upale, tłoku, strachu i braku normalnej pomocy medycznej stan dzieci i dorosłych szybko się pogarszał.9

Negocjacje, lekarze i uwolnienie części matek

Lekarka Łarisa Mamitowa, której syn pozostawał w szkole, wynosiła wiadomości napastników. Żądano przyjazdu prezydentów Osetii Północnej i Inguszetii, Aleksandra Dzasochowa i Murata Ziazikowa, oraz lekarza Leonida Roszala; w kontaktach pojawiał się również doradca prezydenta Rosji Asłambiek Asłachanow. Zapisany początkowo numer telefonu utrudnił kontakt. Negocjacje nie były jedną rozmową ani działaniem jednego człowieka o pełnych uprawnieniach: lekarz, były prezydent republiki i przedstawiciel władz federalnych mieli różne możliwości.10

Rusłan Auszew, były prezydent Inguszetii, wszedł do szkoły 2 września. Uzyskał zgodę na wyprowadzenie kobiet z najmłodszymi dziećmi. Oficjalne relacje i opis ETPC mówią zwykle o 26 osobach. Autorzy regionalnej księgi zamieścili natomiast imienną listę 24 osób: jedenastu kobiet i trzynaściorga dzieci. Ta różnica jest udokumentowana, dlatego nie zamieniamy obu liczb w jeden pozornie pewny wynik. Przedstawiona w księdze Ałona Ckajewa została wyniesiona jako niemowlę; jej matka i starsza siostra zginęły.11

Wśród wyprowadzonych były Aneta Gadijewa i jej najmłodsza córka Milena Dogan. Starsza córka, Ałana Dogan, pozostała w szkole i zginęła. To konkretna historia ukryta za określeniem „uwolniono matki z dziećmi”: warunki narzucali uzbrojeni sprawcy, a wyjście z jednym dzieckiem nie oznaczało uratowania całej rodziny. Gadijewa została później jedną z przedstawicielek „Matek Biesłanu”, zajmujących się pomocą ocalałym i dochodzeniem prawdy.12

W mediacji uczestniczył także przedsiębiorca Michaił Gucerijew. Przez Achmeda Zakajewa próbowano uzyskać kontakt z Asłanem Maschadowem. Rozważano dalszą obecność negocjatorów, a Asłachanow miał przyjechać 3 września. Sam fakt prowadzenia kontaktów nie dowodzi, że istniało uzgodnione i wykonalne porozumienie uwalniające wszystkich. Z drugiej strony przedstawianie napastników jako grupy, która nie przekazała żadnych żądań, pomija zachowane wiadomości, kontakty i uwolnienia.13

Przez część kryzysu władze podawały liczbę 354 zakładników. Była wielokrotnie zaniżona. Informacja dotarła także do wnętrza szkoły, gdzie napastnicy wykorzystywali ją do zastraszania uwięzionych, twierdząc, że władze ich nie liczą. ETPC uznał niewłaściwy obieg informacji i brak rzetelnego rozpoznania skali zagrożenia za element problemów z przygotowaniem i kontrolą operacji. Rodziny stojące przed kordonem wiedziały, że w środku są całe klasy i liczne rodzeństwa.14

3 września: wybuchy, pożar i ratowanie ludzi

Po uzgodnieniu odbioru ciał na teren szkoły skierowano czterech ratowników MChS. Około 13.03 według chronologii ETPC, często 13.05 w innych relacjach i ceremoniale pamięci, nastąpiły pierwsze wybuchy w rejonie sali gimnastycznej. Zakładnicy zaczęli uciekać. Napastnicy strzelali do wybiegających, a funkcjonariusze i cywile podjęli działania, aby ich osłaniać i wynosić rannych. Zginęli ratownicy Walerij Walentinowicz Zamarajew i Dmitrij Iwanowicz Kormilin.15

Od porannego napadu 1 września do pierwszych wybuchów 3 września minęło około 52 godzin, a nie pełne trzy doby. Walka trwała jednak znacznie dłużej niż sam moment zawalenia i pożaru sali. Ludzie pozostawali również w innych pomieszczeniach; ewakuacja i starcia nie zakończyły się jednocześnie. W ocenie ETPC decyzja o interwencji po wybuchach i rozpoczęciu strzelania do uciekających była uzasadniona. To nie rozstrzyga, czy każdy późniejszy sposób użycia siły był zgodny z prawem.16

Wybuchy i ostrzał pozostawiły ludzi z obrażeniami od odłamków, ranami postrzałowymi i oparzeniami. Salę objął pożar. Do szkoły biegli także miejscowi mężczyźni, którzy wyciągali rannych i przewozili ich prywatnymi samochodami. Część tych cywilnych ratowników zginęła albo później zmarła od obrażeń. Oddzielna lista w księdze pozwala zachować ich tożsamość bez dopisywania ich do grupy uczniów lub osób uwięzionych na początku napadu.17

Bilans i granice liczb: 334, 333 oraz wcześniejsze zestawienia

Współczesne komunikaty urzędowe i uroczystości pamięci przyjmują 334 ofiary, w tym 186 dzieci. Nie wszystkie zmarły tego samego dnia. Bibliotekarka i nauczycielka matematyki Jelena Władimirowna Awdonina-Razumcewa przeżyła niewolę, była operowana i wróciła do pracy, lecz zmarła w grudniu 2006 roku. Wcześniej od następstw obrażeń umierały inne osoby. Dzisiejszego bilansu nie wolno zatem przedstawiać jako liczby ciał znalezionych wyłącznie 3 września ani wszystkich zabitych na miejscu zakładników.18

Redaktorzy księgi regionalnej z 2007 roku sporządzili listę 1116 zakładników. Według ich rachunku trzech uciekło pierwszego dnia, 24 wyprowadzono dzięki Auszewowi, 17 mężczyzn zabito przed finałem kryzysu, a 284 osoby zginęły podczas jego zbrojnego zakończenia. Dziesięć dalszych osób zmarło w ciągu następnego miesiąca, trzy w latach 2005–2006. Daje to 314 zmarłych zakładników i 802 ocalałych w przyjętym przez autorów zakresie. Awdonina jest już uwzględniona w tej tabeli; dodanie jej jeszcze raz byłoby błędem.19

Osobne listy obejmują 10 zabitych funkcjonariuszy FSB, dwóch ratowników MChS i siedmiu cywilów niebędących zakładnikami. Razem z 314 osobami daje to 333 nazwiska. Taki sam wynik daje szczegółowa suma na miejskiej stronie pamięci, choć jej wstęp mówi nawet o 335. Nie znaleziono dokumentu wskazującego konkretną dodatkową osobę, która pozwoliłaby bezspornie przejść z tej listy 333 do dzisiejszych 334. Publikujemy oba zakresy z ich podstawami, bez tworzenia domniemanej „334. ofiary”.20

Zakres dokumentu Zabici lub zmarli Co obejmuje liczba
Współczesny oficjalny bilans 334, w tym 186 dzieci Ofiary kryzysu, także późniejsze zgony; bez napastników
Regionalny imienny rejestr z 2007 r. 333 314 zakładników + 10 FSB + 2 MChS + 7 pozostałych cywilów
Ustalenia wyroku Kułajewa streszczone przez ETPC 330 317 zakładników + 1 cywil + 2 MChS + 10 FSB w ówczesnym zakresie postępowania
Dotychczasowa wersja śledztwa o napastnikach 31 zabitych i 1 ujęty Osobna grupa sprawców; liczba kwestionowana w późniejszych relacjach rodzin

Rozbieżne są także dane o rannych. ETPC przytacza 728 rannych zakładników oraz 55 rannych żołnierzy i funkcjonariuszy, czyli 783 osoby w tym zestawieniu. Miejska strona podaje 810 rannych, w tym 479 dzieci. Nie są to identyczne definicje i momenty zamknięcia ewidencji. Dodatkowo podkategorie ciężkości obrażeń zapisane w §349 wyroku sumują się do 783, choć są umieszczone obok liczby 728 zakładników. Nie przepisujemy ich jako bezspornego podziału samych zakładników.21

MChS upamiętnia trzech swoich pracowników, ale tylko dwaj byli zewnętrznymi ratownikami. Asłan Zielimchanowicz Bierojew, inspektor resortu, przebywał w szkole jako zakładnik i został zabity pierwszego dnia. Jego nazwisko jest już w grupie 314. Doliczenie „trzech ratowników” do tej grupy podwoiłoby jedną osobę. Podobnie liczba zakładników 1128 z opisu sądowego i liczba 1116 z regionalnej księgi pozostają osobnymi, spornymi zakresami, a nie danymi do uśrednienia.22

Imienny rejestr: 333 osoby w regionalnej księdze

Poniższy wykaz zawiera wszystkie osoby oznaczone w księdze jako zabite lub zmarłe, a nie wszystkich rannych i żyjących zakładników. Zachowujemy cyrylicę, aby można było odnaleźć nazwiska w rosyjskim źródle. Dodano 314 lat urodzenia zapisanych przy zakładnikach; nie są to pełne daty ani niezależnie potwierdzone metryki. Kreska przy pozostałych 19 osobach oznacza, że nie podajemy tu roku urodzenia. Ostatnia kolumna podaje drukowaną stronę i numer pozycji. Numery przyjęć do kostnicy i aktów zgonu są oznaczeniami dokumentów, nie dodatkowymi osobami. Nie przenosimy adresów ani danych kontaktowych rodzin. Pierwsze 314 wierszy dotyczy zakładników; kolejne 12 funkcjonariuszy i ratowników, ostatnie siedem pozostałych cywilów.23

Lp. Imię, patronimik i nazwisko w księdze Rok urodzenia według księgi Strona / pozycja
1 АБРОСИМОВА Екатерина Эдуардовна 1988 68 / 2
2 АВДОНИНА Елена Владимировна 1971 68 / 4
3 АГАЕВ Георгий Тамерланович 1997 68 / 8
4 АДЫРХАЕВ Альберт Казбекович 2001 68 / 12
5 АДЫРХАЕВА (АЛИКОВА) Зара Аликовна 1966 68 / 13
6 АДЫРХАЕВА (АЛИБЕКОВА) Ирина Аликовна 1975 68 / 14
7 АЗИЕВА Злата Сергеевна 1970 68 / 19
8 АЙЛЯРОВА Светлана Юрьевна 1998 69 / 28
9 АЛБЕГОВА Залина Тамерлановна 1995 69 / 34
10 АЛИКОВА (ДЗУЦЕВА) Алина Анатольевна 1974 70 / 42
11 АЛИКОВА Альбина Викторовна 1972 70 / 47
12 АЛИКОВА Дарима Батуевна 1965 70 / 48
13 АЛИКОВА (БЕРЕЗОВА) Серафима Аликовна 1959 70 / 51
14 АЛКАЕВ Сергей Дмитриевич 1989 70 / 53
15 АРСОЕВА Софья Владимировна 1990 71 / 60
16 АРЧЕГОВ Аслан Феликсович 1967 71 / 61
17 АРЧИНОВ Ахсарбек Борисович 1997 71 / 63
18 АРЧИНОВ Николай Борисович 1992 71 / 65
19 АРЧИНОВА Индира Ахсарбековна 1959 71 / 67
20 БАДОЕВ Ахтемир Шамильевич 1957 71 / 75
21 БАЗРОВА Дзерасса Ярославовна 1990 71 / 79
22 БАЗРОВА Татьяна Сергеевна 1954 72 / 80
23 БАЛАНДИН Александр Александрович 1995 72 / 82
24 БАЛАНДИНА Наталья Валерьевна 1975 72 / 83
25 БАЛИКОЕВА Лариса Константиновна 1976 72 / 85
26 БАЛИКОЕВА Светлана Ахмедовна 1954 72 / 86
27 БАСАЕВА Дзерасса Казбековна 1995 72 / 88
28 БАСКАЕВА Диана Муратовна 1989 72 / 90
29 БАТАГОВ Тимур Сосланбекович 1991 72 / 91
30 БАТАГОВА Алана Алановна 1998 72 / 92
31 БАТАГОВА (ШАХУРИНА) Марина Юрьевна 1971 72 / 93
32 БАТАГОВА Юлия Алановна 1996 72 / 94
33 БАХРОМОВ-ИЛЬИН Амирхан Авазович 2000 72 / 99
34 БЕДОЕВ Борис Владимирович 1952 73 / 104
35 БЕКМУРЗОВА (ГАДАЕВА) Зарема Гавриловна 1941 73 / 107
36 БЕКУЗАРОВА Елена Сергеевна 1974 73 / 111
37 БЕРДИКОВ Альберт Бердович 1993 73 / 115
38 БЕРЕЗОВА Ирина Владимировна 1995 73 / 117
39 БЕРОЕВ Аслан Зелимханович 1979 73 / 119
40 БЕТРОЗОВ Алан Русланович 1988 74 / 122
41 БЕТРОЗОВ Аслан Русланович 1990 74 / 123
42 БЕТРОЗОВ Руслан Рамазанович 1958 74 / 124
43 БЗЫКОВА Агунда Александровна 1994 74 / 128
44 БИГАНОШВИЛИ Сослан Эмзарович 1995 75 / 144
45 БИЦИЕВ Заурбек Эдуардович 1996 75 / 147
46 БИЧЕНОВ Казбек Романович 1995 75 / 149
47 БОГАЗОВА (ХАЛИКОВА) Фатима Борисовна 1990 75 / 150
48 БОЛЛОЕВ Вадим Владимирович 1965 75 / 156
49 БОЛЛОЕВА Зарина Вадимовна 1993 75 / 158
50 БОЛЛОЕВА Мадина Вадимовна 1995 75 / 159
51 БОЛОТАЕВА (ХУБАЕВА) Фатима Хазбиевна 1967 76 / 161
52 БОЛОТАЕВА Эльвира Алешевна 1992 76 / 162
53 БУДАЕВА (КАРАЕВА) Альбина Казбековна 1966 76 / 169
54 БУДАВА Валерия Олеговна 2001 76 / 170
55 ВАЛИГАЗОВА Стелла Альбертовна 1992 76 / 178
56 ВАНИЕВ Альберт Гивиевич 1985 77 / 183
57 ВАРЗИЕВ Эрик Эльбрусович 1992 77 / 186
58 ВАРЗИЕВА (БАЛТИЕВА) Анжела Валерьевна 1972 77 / 188
59 ВАТАЕВА Гулемдан Хаджимухамедовна 1951 77 / 190
60 ГАГАРЦЕВА Виктория Олеговна 1996 78 / 201
61 ГАДИЕВА (ГОЛОЕВА) Кристина Джабаевна 2001 78 / 211
62 ГАДИЕВА (ГОЛОЕВА) Фатима Таймуразовна 1975 78 / 214
63 ГАЙТОВ Алан Заурбекович 1988 78 / 218
64 ГАЛАЕВА Алина Уматгериевна 1989 79 / 221
65 ГАППОЕВА Дзерасса Руслановна 1998 79 / 225
66 ГАППОЕВА Наила Магометовна 1963 79 / 229
67 ГАЦАЛОВА Агунда Тотразовна 1992 79 / 233
68 ГОДЖИЕВ Роман Маратович 1990 80 / 242
69 ГРИГОРЯН Гагик Манукович 1974 80 / 244
70 ГРИГОРЯН Милине Гагиковна 1994 80 / 245
71 ГРИГОРЯН Мирануш Гагиковна 1996 80 / 246
72 ГРИГОРЯН Наира Юриковна 1976 80 / 247
73 ГУБУРОВ Сослан Владимирович 1995 80 / 250
74 ГУГКАЕВА Инга Викторовна 1980 80 / 251
75 ГУЛЬДАЕВА Олеся Владимировна 1992 80 / 257
76 ГУЛЬДАЕВА (МСОСТОВА) Эльза Акимовна 1969 80 / 258
77 ГУМЕЦОВА Аза Александровна 1992 81 / 260
78 ГУРИЕВ Борис Станиславович 1990 81 / 261
79 ГУРИЕВА Вера Станиславовна 1992 81 / 262
80 ГУТНОВ Заур Владимирович 1994 81 / 274
81 ГУТНОВА (ЗАНГИЕВА) Майя Казбековна 1959 81 / 275
82 ДАГУЕВА Карина Сослановна 1988 81 / 277
83 ДАУЕВА (БЗИЕВА) Таисия Бимболатовна 1938 82 / 282
84 ДАУРОВ Георгий Вадимович 2002 82 / 284
85 ДАУРОВА Инесса Петровна 1948 82 / 285
86 ДАУРОВ Давид Владимирович 1994 82 / 288
87 ДАУРОВ Таймураз Олегович 1997 82 / 289
88 ДАУРОВА Вера(Зина) Николаевна 1935 82 / 291
89 ДЖИБИЛОВ Борис Русланович 1995 82 / 295
90 ДЖИБИЛОВА Алана Руслановна 1992 82 / 296
91 ДЖИБИЛОВА (ГАСИНОВА) Эмма Лазаревна 1964 82 / 297
92 ДЖИДЗАЛОВА (ХУГАЕВА) Эдита Константиновна 1976 82 / 298
93 ДЖИМИЕВ Олег Казбекович 1989 82 / 299
94 ДЖИОЕВ Артур Ахсарбекович 1995 83 / 302
95 ДЗАГОЕВА (КАЗАХОВА) Жанна Горгаевна 1963 83 / 306
96 ДЗАГОЕВА Ирма Валерьевна 1980 83 / 308
97 ДЗАМПАЕВ Артур Таймуразович 1964 83 / 310
98 ДЗАМПАЕВ Аспар Артурович 2002 83 / 311
99 ДЗАМПАЕВА Агунда Артуровна 1997 83 / 312
100 ДЗАМПАЕВА (ХАМИЦАЕВА) Светлана Дуларовна 1976 83 / 313
101 ДЗАМПАЕВА (ХЕТАГУРОВА) Таисия Каурбековна 1970 83 / 316
102 ДЗАРАСОВ Аслан Казбекович 1994 84 / 336
103 ДЗАХОВА Сабина Асланбековна 1992 85 / 343
104 ДЗГОЕВА Залина Аликовна 1996 85 / 347
105 ДЗГОЕВА Дзерасса Казбековна 1994 85 / 349
106 ДЗГОЕВА (ПЛИЕВА) Анна Михайловна 1957 85 / 352
107 ДЗГОЕВА Ольга Владимировна 1982 85 / 354
108 ДЗИОВА Виктория Касполатовна 1998 86 / 362
109 ДЗИОВА Зарина Таймуразовна 1960 86 / 363
110 ДЗИОВА Дзерасса Асланбековна 1990 86 / 364
111 ДЗИОВА (ДЯМБЕКОВА) Тамара Индрбековна 1967 86 / 366
112 ДЗУЦЕВА (ТАТРОВА) Алена Ахсарбековна 1976 86 / 373
113 ДОГАН Алана Сейфильевна 1995 87 / 382
114 ДРЮКОВ Сергей Владимирович 1975 87 / 391
115 ДУДИЕВ Заур Эльбрусович 1991 87 / 395
116 ДУДИЕВА Изета Ахсарбековна 1997 87 / 398
117 ДУДИЕВ Сослан Ахсарбекович 1990 87 / 399
118 ДУДИЕВА Алла Асланбековна 1995 88 / 400
119 ДУДИЕВА Тина Харумовна 1939 88 / 401
120 ДЯМБЕКОВ Майрам Сосланович 1998 88 / 406
121 ДЯМБЕКОВА Луиза Сослановна 1995 88 / 407
122 ЕСЕНОВ Георгий Александрович 1969 88 / 409
123 ЕСЕНОВА Ольга Николаевна 1977 88 / 411
124 ЕСИЕВ Эльбрус Викторович 1967 88 / 414
125 ЖУКАЕВА Марина Кириловна 1973 88 / 419
126 ЗАМЕСОВ Игорь Юрьевич 1992 89 / 420
127 ЗАМЕСОВА Наталья Юрьевна 1994 89 / 421
128 ЗАПОРОЖЕЦ Сергей Александрович 1992 89 / 427
129 КАБАНОВА Диана Тамерлановна 1995 89 / 436
130 КАБАНОВА (БУРНАЦЕВА) Эльмира Асланбековна 1961 89 / 437
131 КАДАЛАЕВА (БЕСАЕВА) Ирина Владимировна 1975 90 / 441
132 КАНАХИНА Мария Ивановна 1990 90 / 451
133 КАНИДИ Иван Константинович 1930 90 / 452
134 КАНТЕМИРОВА Азау Асланбековна 1992 90 / 454
135 КАНТЕМИРОВА Светлана Кантемировна 1976 90 / 458
136 КАНТЕМИРОВА (САЛКАЗАНОВА) Лариса Тамбиевна 1961 90 / 459
137 КАНУКОВА Анжелика Анатольевна 1991 91 / 464
138 КАРАЕВ Юрий Тотразович 1953 91 / 471
139 КАРАЕВА Нино Шаликоевна 1988 91 / 474
140 КАРКУЗАШВИЛИ Лора Суликоевна 1967 91 / 479
141 КАРЛОВ Иван Ильич 1932 92 / 484
142 КАРСАНОВА Диана Таймуразовна 1976 92 / 485
143 КАРЯЕВА (ДЗАХОВА) Эмма Хасановна 1969 92 / 487
144 КАСТУЕВА Зарина Олеговна 1992 92 / 492
145 КАЦАНОВА Алана Муратовна 1989 92 / 493
146 КИСИЕВ Артур Владимирович 1972 93 / 509
147 КИСИЕВ Аслан Артурович 1997 93 / 510
148 КОДЗАЕВА Тамара Михайловна 1937 93 / 513
149 КОДЗАЕВА Элина Эдуардовна 1995 93 / 515
150 КОЗЫРЕВ Ахсарбек Игоревич 1992 93 / 517
151 КОЗЫРЕВ Тимур Витальевич 1995 94 / 523
152 КОЗЫРЕВА Элона Витальевна 1993 94 / 524
153 КОЗЫРЕВА (АНДИЕВА) Алла Таймуразовна 1969 94 / 525
154 КОКОВА Оксана Руслановна 1989 95 / 540
155 КОКОЙТИ Белла Мартиевна 1992 95 / 543
156 КОКОЕВА Ляна Казбековна 1995 95 / 546
157 КОНИЕВ Али Казбекович 1997 95 / 548
158 КОНИЕВ Казбек Алиевич 1964 95 / 550
159 КОНИЕВА (ТУАЕВА) Жанна Исламовна 1965 95 / 553
160 КУДЗИЕВА (ТОМАЕВА) Зинаида Владимировна 1962 96 / 576
161 КУЛОВ Олег Игоревич 1996 97 / 583
162 КУЛОВА (ФАРНИЕВА) Лариса Майрамовна 1957 97 / 585
163 КУНДУХОВА (МУКАГОВА) Таира Бексолтовна 1954 97 / 589
164 КУНДУХОВА (ХОДОВА) Кристина Альбертовна 1997 97 / 590
165 КУРНОСОВА Светлана Ивановна 1949 97 / 591
166 КУСОВА (УЛУБИЕВА) Рима Мурзабековна 1928 98 / 602
167 КУСОВА Анжела Альбертовна 1990 98 / 603
168 КУСОВА Мадина Асланбековна 1993 98 / 606
169 КУСОВА Мария Аркадьевна 1932 98 / 607
170 КУЧИЕВА (ШОТАЕВА) Альбина Цараевна 1973 98 / 610
171 КУЧИЕВА Зарина Шамильевна 1997 98 / 611
172 КЦОЕВА Мадина Владимировна 1992 98 / 617
173 ЛОЛАЕВА Алана Алановна 1994 99 / 621
174 МАКИЕВ Станислав Георгиевич 1992 99 / 625
175 МАКИЕВА (СУХОВА) Людмила Александровна 1972 99 / 626
176 МАЛИЕВА Светлана Аслановна 2001 99 / 632
177 МАЛИКИЕВ Арсен Александрович 1990 99 / 633
178 МАМАЕВА Сабина Константиновна 1989 99 / 634
179 МАРГИЕВА Эльвира Валикоевна 1992 100 / 644
180 МЕЛАДЗЕ (БИГАНОШВИЛИ) Людмила Николаевна 1965 100 / 649
181 МЕЛИКОВА Карина Алановна 1993 100 / 655
182 МИСИКОВ Артур Альбертович 1974 101 / 660
183 МИХАЙЛОВ Александр Михайлович 1951 101 / 675
184 МКРТЫЧАН (ГАЛСТЯН) Амалия Арминаковна 1975 101 / 677
185 МКРТЫЧАН Сатеник Гариковна 1994 101 / 679
186 МОКРОВ Владимир Григорьевич 1951 102 / 681
187 МОРГОЕВ Таймураз Эльбердиевич 1995 102 / 684
188 МУЗАЕВА (САМАЕВА) Фатима Тотрбековна 1968 102 / 690
189 НАЗАРОВА Анастасия Геннадьевна 1994 103 / 703
190 НАЗАРОВА Надежда Ивановна 1940 103 / 705
191 НАЙФОНОВА (ЦАХИЛОВА) Светлана Валерьевна 1972 103 / 709
192 НЕСГОВОРОВ (ГУТНОВ) Сослан Евгеньевич 1995 103 / 714
193 НОГАЕВА Марина Олеговна 1992 104 / 720
194 НОГАЕВА (ЧШИЕВА) Рита Мухтаровна 1960 104 / 721
195 НОГАЕВА Элла Эльбрусовна 1995 104 / 724
196 НОГАЕВА (ЗАНГИЕВА) Зоя Муссаевна 1930 104 / 726
197 НОРМАТОВА (ИЛЬИНА) Зарина Рустамовна 1997 104 / 727
198 НОРМАТОВА (ИЛЬИНА) Лира Борисовна 1978 104 / 728
199 ОЗИЕВ Вадим Сергеевич 1995 104 / 730
200 ОЗИЕВА (ЗАСЕЕВА) Марина Анзоровна 1975 104 / 732
201 ОСТАНИЙ Елена Павловна 1966 104 / 734
202 ПЛИЕВА Алана Важаевна 1996 105 / 750
203 ПЛИЕВА (БЗИЕВА) Динара Николаевна 1964 105 / 751
204 ПУХАЕВА Мадина Автандиловна 1992 105 / 758
205 РАМОНОВА Мариана Касполатовна 1989 106 / 766
206 РЕШЕТНЯК Василий Викторович 1996 106 / 767
207 РУБАЕВ Артур Бекмурзаевич 1963 106 / 768
208 РУБАЕВ Хасан Казбекович 1990 106 / 770
209 РУДЕНОК Наталья Александровна 1975 106 / 771
210 РУДИК (УРМАНОВА) Лариса Владимировна 1972 106 / 772
211 РУДИК Юлия Сергеевна 1990 106 / 773
212 РУДИК Яна Сергеевна 1992 106 / 774
213 РУСОВ (АЛИНЯН) Мартин Арутюнович 1994 106 / 775
214 РУСОВА Ани Арутюновна 2000 106 / 776
215 РУСОВА Рузана Георгиевна 1976 106 / 777
216 САБАНОВ Татаркан Габулиевич 1915 106 / 779
217 САБЕЕВА Илона Максимовна 1989 107 / 783
218 САВКУЕВА (ТАМАЕВА) Инга Тамерлановна 1974 107 / 785
219 САЛКАЗАНОВА Рада Валерьевна 2000 107 / 791
220 САПРОНОВА Валентина Ивановна 1948 107 / 793
221 СИДАКОВ Альберт Русланович 1973 108 / 808
222 СИДАКОВА Дзерасса Саукузовна 1967 109 / 820
223 СИДАКОВ Заур Вячеславович 1993 109 / 821
224 СИКОЕВА (МУРИЕВА) Галина Астемировна 1968 109 / 824
225 СМИРНОВА Алла Евгеньевна 1989 109 / 830
226 СМИРНОВА (КАСУМОВА) Инна Олеговна 1987 109 / 831
227 СОЗАНОВА Мадина Юрьевна 1993 109 / 832
228 СОКАЕВА Альбина Владимировна 1992 109 / 833
229 СОКОЛОВА Наталья Ивановна 1973 109 / 835
230 СОСКИЕВА Ольга Николаевна 1951 109 / 837
231 СУЛЕЙМАНОВ Шамиль Игоревич 1997 109 / 839
232 ТАМАЕВ Артур Рамазанович 1970 110 / 846
233 ТАМАЕВ Тотраз Артурович 1997 110 / 847
234 ТАУЧЕЛОВА Ирина Артуровна 1991 110 / 853
235 ТАУЧЕЛОВА Светлана Артуровна 1990 110 / 854
236 ТЕБИЕВА (ТУСКАЕВА) Альбина Владимировна 1973 110 / 858
237 ТЕБИЕВ Заурбек Олегович 1995 110 / 859
238 ТЕБИЕВА Альма Бексолтановна 1991 111 / 861
239 ТЕБИЕВА (ГУГКАЕВА) Лариса (Фатима) Афанасьена 1949 111 / 862
240 ТЕБЛОЕВ Заур Самирович 1993 111 / 865
241 ТЕДЕЕВА Фатима Гариевна 1997 111 / 870
242 ТЕДТОВ Тимур Эльбрусович 1994 111 / 872
243 ТЕТОВА Агунда Вадимовна 1991 111 / 875
244 ТЕТОВА Алина Вадимовна 1992 111 / 876
245 ТИГИЕВ Сослан Борисович 1990 111 / 878
246 ТОКМАЕВ (БЕРОЕВ) Аслан Аланович 1994 112 / 887
247 ТОКМАЕВ (БЕРОЕВ) Сослан Аланович 1994 112 / 888
248 ТОКОВА Алина Аслановна 1995 112 / 890
249 ТОМАЕВА Мадина Владимировна 1994 112 / 895
250 ТОТИЕВ Борис Таймуразович 1996 113 / 904
251 ТОТИЕВА Альбина Таймуразовна 1993 113 / 905
252 ТОТИЕВА Анна Константиновна 1996 113 / 906
253 ТОТИЕВА Дзерасса Константиновна 1989 113 / 907
254 ТОТИЕВА Лариса Таймуразовна 1990 113 / 908
255 ТОТИЕВА Любовь Таймуразовна 1992 113 / 909
256 ТОТРОВА Марина Руслановна 1993 113 / 911
257 ТОХТИЕВ Азамат Ельбиздикоевич 1989 113 / 912
258 ТРЕТЬЯКОВА Зинаида Филипповна 1927 113 / 914
259 ТУАЕВ Хетаг Георгиевич 1993 113 / 915
260 ТУАЕВА Карина Георгиевна 1992 113 / 916
261 ТУАЕВА Инна Маирбековна 1988 114 / 920
262 ТУАЕВА (ЦГОЕВА) Тамара Савлоховна 1935 114 / 921
263 ТУГАНОВ Батраз Георгиевич 1968 114 / 923
264 УРМАНОВА Залина Сергеевна 1998 114 / 928
265 УРМАНОВА Рита Сергеевна 1965 114 / 929
266 УРМАНОВА Мария Алановна 1995 114 / 930
267 УРУСОВ Александр Эдуардович 1996 114 / 935
268 ФАРНИЕВА Кристина Алановна 1988 115 / 947
269 ФРАЕВА (КУБАТИЕВА) Фаризат Асланбековна 1930 115 / 953
270 ФРИЕВА Елена Сергеевна 1995 115 / 954
271 ХАБЛИЕВ Батраз Эдуардович 1992 115 / 956
272 ХАДИКОВА (БОГАЗОВА) Серафима Гаппоевна 1957 116 / 963
273 ХАДИКОВ Ислам Аланович 1989 116 / 965
274 ХАДИКОВА Ирина Сергеевна 1990 116 / 969
275 ХАЕВА Эмма Вадимовна 1992 116 / 970
276 ХАМАТКОЕВА (УЛУБИЕВА) Римма Даурбековна 1938 116 / 972
277 ХАНАЕВА (ЦИРИХОВА) Ирина Захаровна 1930 116 / 975
278 ХОДОВ Владимир Маирбекович 1994 117 / 985
279 ХОДОВА (КУНДУХОВА) Алла Тамерлановна 1976 117 / 988
280 ХУАДОНОВА Регина Керменовна 1989 117 / 996
281 ХУБАЕВ (КАРГИЕВ) Руслан Игоревич 1993 117 / 997
282 ХУБАЕВА Мадина Анатольевна 1972 117 / 999
283 ХУБЕЦОВА Алина Феликсовна 1993 118 / 1001
284 ХУДАЛОВ Эльбрус Дзамболатович 1951 118 / 1009
285 ХУДАЛОВ Георгий Эльбрусович 1994 118 / 1010
286 ХУДАЛОВ Бексолтан Батразович 1997 118 / 1013
287 ХУЗМИЕВ Георгий Аланович 1996 118 / 1017
288 ХУЗМИЕВА Стелла Алановна 1997 118 / 1018
289 ХУЦИСТОВ Азамат Борисович 1978 119 / 1025
290 ЦАБОЛОВ Марат Аланович 1994 119 / 1027
291 ЦАЛЛАГОВ Тимур Борисович 1966 119 / 1038
292 ЦАРАХОВ Тамерлан Тотразович 1991 120 / 1045
293 ЦАРАХОВ Эльбрус Таймуразович 1992 120 / 1046
294 ЦАХИЛОВА (КАРАЕВА) Анна Батырбековна 1967 120 / 1050
295 ЦГОЕВА (БИБОЕВА) Фатима Албеговна 1968 120 / 1055
296 ЦИБИРОВА Тамирис Валерьевна 1994 121 / 1060
297 ЦИНОЕВА Инга Батразовна 1990 121 / 1064
298 ЦИРИХОВА Елизавета Казбековна 1996 121 / 1068
299 ЦИРИХОВА Тина Асахметовна 1945 121 / 1071
300 ЦКАЕВА Кристина Руслановна 1994 121 / 1074
301 ЦКАЕВА Фатима Борисовна 1974 121 / 1075
302 ЦКАЕВ Ахсарбек Уралбекович 1993 121 / 1078
303 ЦОГОЕВ Алан Казбекович 1993 121 / 1079
304 ЦОГОЕВ Аслан Казбекович 1996 122 / 1080
305 ЦОГОЕВ Виктор Казбекович 1991 122 / 1081
306 ЦОГОЕВА Джульета Казбековна 1990 122 / 1082
307 ЦОГОЕВА — ЦГОЕВА Залина Муссаевна 1963 122 / 1083
308 ЦОЙ Светлана Сергеевна 1992 122 / 1084
309 ЦОМАРТОВ Алексей Олегович 1996 122 / 1085
310 ЧЕДЖЕМОВА (ХАМИЦАЕВА) Лемма Цараевна 1962 122 / 1093
311 ЧЕДЖЕМОВ Зелим Валерьевич 1995 122 / 1098
312 ЧЕРДЖИЕВА Роза Тимофеевна 1938 123 / 1101
313 ШАВЛОХОВ Аслан Борисович 1998 123 / 1105
314 ШАВЛОХОВА (ХАУТОВА) Зарема Николаевна 1940 123 / 1106
315 ВИЛЬКО Андрей Витальевич — 128 / 11
316 ЗАМАРАЕВ Валерий Валентинович — 129 / 24
317 КАТАСОНОВ Роман Викторович — 129 / 26
318 ИЛЬИН Олег Геннадьевич — 129 / 27
319 КОРМИЛИН Дмитрий Иванович — 129 / 33
320 КУЗНЕЦОВ Михаил Борисович — 129 / 35
321 ЛОСЬКОВ Олег Вячеславович — 130 / 38
322 МАЛЯРОВ Вячеслав Владимирович — 130 / 40
323 ПЕРОВ Александр Валентинович — 130 / 45
324 ПУДОВКИН Денис Евгеньевич — 130 / 48
325 РАЗУМОВСКИЙ Дмитрий Александрович — 130 / 50
326 ТУРКИН Андрей Александрович — 131 / 63
327 АЛБЕГОВ Тимур Михайлович — 132 / 2
328 ГАБАРАЕВ Эмзар Сиваевич — 133 / 10
329 ГАППОЕВ Руслан Харитонович — 133 / 14
330 ДЗГОЕВ Хазби Хаджимуратович — 133 / 16
331 ДАУРОВ Вадим Валерьевич — 133 / 17
332 КОЦОЕВ Артур Измайлович — 133 / 20
333 ФРАЕВ Руслан Михайлович — 134 / 33

Warianty nie oznaczają nowych ludzi. W księdze przy Andrieju Wielce wydrukowano Вилько, podczas gdy miejska relacja używa Велько. Biografia Natalii Rudenok bywa zatytułowana Руденюк. Albinę Tuskajewą-Tiebijewą odnajdujemy także pod nazwiskiem Тебиева. Księga wpisuje Darimie Alikowej rok urodzenia 1965, a strona biograficzna 1961; nie ustaliliśmy metryki rozstrzygającej tę różnicę. Przy Sabanowie księga zapisuje imię Татаркан, a biografia nauczycielska — Таркан. Rok przy Darimie zachowuje zapis księgi; rozbieżności nie rozstrzygnięto.24

Dzieci, rodziny i nauczyciele: ludzie poza bilansem

Imienne wiersze pokazują, jak często ginęło rodzeństwo. Boris, Ałbina, Anna, Dzierassa, Łarisa i Lubow Totijewowie byli sześciorgiem dzieci z dwóch rodzin, co w księdze widać po patronimikach: czworo było dziećmi Tajmuraza, dwoje Konstantina. Ałan, Asłan, Wiktor i Dżuljeta Cogojewowie występują razem z matką Zaliną. Wymienianie samych nazwisk bez imion zacierałoby te osoby; powtarzające się nazwisko nie jest błędem duplikacji.25

Emma Chasanowna Karjajewa, nauczycielka klas początkowych, pracowała w szkole od 1989 roku i później ukończyła studia. Zginęła razem z córką Kariną. Złata Siergiejewna Azijewa, pochodząca z estońskiej Narwy-Jõesuu, studiowała matematykę stosowaną, a od 1997 roku uczyła matematyki i informatyki w Biesłanie. Koledzy wspominali, że podczas niewoli próbowała uspokajać dzieci i pomagać im w zdobyciu choć odrobiny wody. Przez pewien czas pozostawała osobą zaginioną; pozostawiła małą córkę.26

Swietłana Kantemirowna Kantemirowa ukończyła filologię angielską i niemiecką, w szkole nr 1 pracowała od 2001 roku. Ałbina Wiktorowna Alikowa ukończyła filologię z wyróżnieniem i uczyła od 1994 roku. Darima Batujewna Alikowa przyjechała do Osetii po studiach i pracy w organizacjach młodzieżowych; potem została nauczycielką. Obie Alikowe są odrębnymi osobami. Wtórne listy internetowe potrafią natomiast powtórzyć samą Darimę pod dwiema datami urodzenia, sztucznie zwiększając wynik.27

Aleksandr Michajłowicz Michajłow był inżynierem mechanikiem, wcześniej pracował między innymi jako kierowca karetki, a od 1986 roku uczył zajęć technicznych. Współpracownicy pamiętali, jak przygotowywał budynek na nowy rok szkolny. Jego córka, nauczycielka Marina, i dyrektorka Lidija Calijewa przeżyły. Nadieżda Iwanowna Nazarowa miała wieloletnie doświadczenie w nauczaniu wychowania fizycznego i biologii, dbała o szkolny ogród. Zginęli również członkowie jej rodziny.28

Iwan Konstantinowicz Kanidi, 74-letni nauczyciel wychowania fizycznego, urodził się w Gruzji, przez lata pracował w Biesłanie, a także w Groznym. Po wybuchach nadal pomagał dzieciom i został zabity. ETPC odnotowuje jego rosyjskie i greckie obywatelstwo, pośmiertne greckie odznaczenie i szkołę nazwaną jego imieniem. Tarkan Gabulijewicz Sabanow (w księdze: Tatarkan), dyrektor szkoły nr 1 od lipca 1951 roku przez 27 lat, przyszedł jako honorowy gość i pozostał z uwięzionymi. Urodzony 15 września 1915 roku miał podczas napadu 88 lat, choć niektóre upamiętniające opisy zaokrąglają jego wiek do 90.29

Olga Nikołajewna Soskijewa uczyła od 1972 roku. Rodziny i koledzy wspominali jej fiołki, które pozostały w domach i klasach. Irina Zacharowna Chanajewa-Cirichowa związała ze szkołą ponad pół wieku pracy. Ałona Achsarbekowna Dzucewa, absolwentka tej szkoły i filologii, 1 września miała rozpocząć naukę ze swoją nową piątą klasą; pozostawiła małe dziecko.30

Awdonina, urodzona w lipcu 1971 roku, miała 33 lata podczas ataku i 35 lat w chwili śmierci w 2006 roku. Doniesienia prasowe podawały także 33 lub 38 lat przy jej późniejszym zgonie.W księdze data śmierci to 5 grudnia 2006 roku, w depeszy — 4 grudnia; dokładny dzień pozostaje rozbieżny.31

Ratownictwo: odwaga ludzi i odpowiedzialność dowództwa

Ratowali funkcjonariusze FSB, ratownicy MChS, lekarze, pielęgniarki i mieszkańcy. Wśród dziesięciu zabitych funkcjonariuszy byli Dmitrij Razumowski, Oleg Iljin, Aleksandr Pierow i Andriej Turkin, pośmiertnie uhonorowani tytułem Bohatera Rosji. Zginęli również Andriej Wielko, Roman Katasonow, Michaił Kuzniecow, Wiaczesław Malarow, Denis Pudowkin i Oleg Łoskow. Miejskie wspomnienie odnotowuje pozostawione przez nich dzieci i bliskich.32

Trybunał wyraźnie docenił profesjonalizm służb ratowniczych i medycznych oraz znaczenie szybkiej pomocy udzielonej dużej liczbie osób. W §571 przeciwstawił tę sytuację problemom ratownictwa opisanym w sprawie Dubrowki.33

ETPC wskazał niejasności w strukturze dowodzenia, spóźnione formalizowanie sztabu, brak jasnego podziału odpowiedzialności i niedostateczny przepływ informacji. Planowanie wymagało uwzględnienia rzeczywistej liczby ludzi w budynku, możliwości pożaru, masowych obrażeń i współdziałania różnych służb. Regionalna książka stawia ostrzejsze zarzuty opóźnionemu gaszeniu pożaru i organizacji pierwszej pomocy. Są to oceny autorów regionalnej księgi; ETPC odrębnie ocenił pracę ratowników i przygotowanie operacji.34

Lista cywilów obejmuje między innymi Timura Michajłowicza Ałbiegowa, Emzara Siwajewicza Gabarajewa, Chazbiego Chadżimuratowicza Dzgojewa, Wadima Walerjewicza Daurowa i Artura Izmajłowicza Kocojewa. Niektórzy zmarli po zakończeniu walk. Rusłan Charitonowicz Gappojew i Rusłan Michajłowicz Frajew zostali zabici na początku napadu poza grupą przetrzymywaną w sali. Nie każda osoba z osobnego cywilnego wykazu miała więc tę samą rolę i ten sam moment śmierci.35

Sprawcy: biografie, role i granice identyfikacji

Nurpaszi Kułajew, nazywany też Nurpaszą, był jedynym uczestnikiem napadu ujętym żywcem według dotychczasowych ustaleń postępowania. Podczas otwarcia procesu w maju 2005 roku podał, że urodził się w 1980 roku w Engienoju, był żonaty i miał dwoje małych dzieci. To sprawdzone minimum biograficzne z relacji z sali sądowej. Nie potwierdziliśmy dokumentami szkoły, stopnia wykształcenia ani wszystkich powtarzanych w internecie szczegółów jego pracy zawodowej. Same kolejne przedruki nie byłyby niezależnymi źródłami.36

Kułajew twierdził, że do grupy trafił 31 sierpnia razem z bratem Chanpaszem, który wcześniej walczył w podziemiu i stracił rękę. Utrzymywał, że nie znał rzeczywistego celu wyjazdu i podlegał przymusowi. Nie są to ustalenia uniewinniające: sąd odrzucił jego wersję o niedobrowolnym udziale. W relacji z końcowego ogłoszenia wyroku przytoczono zeznania zakładników o biciu, odmowie wody i używaniu broni przez oskarżonego. Odpowiedzialność Kułajewa nie opierała się zatem wyłącznie na obecności w budynku ani na jego późniejszym przyznaniu, że należał do grupy.37

Rusłan Tagirowicz Chuczbarow, „Pułkownik” lub „Rasuł”, został zidentyfikowany jako bezpośredni dowódca grupy w dotychczasowej rekonstrukcji śledztwa. Reportaż Der Spiegel, zachowany w rosyjskim przekładzie Memoriału, opisuje jego urodzenie w 1972 roku w Gałaszkach, rozwód rodziców i powrót do miejscowej szkoły jako dziecka. Ojciec, emerytowany traktorzysta, przedstawiał go jako spokojnego chłopca. Takie wspomnienie nie wyjaśnia automatycznie późniejszej przemocy i nie stanowi diagnozy psychologicznej.38

Dziennikarze, rozmawiając z prokuratorami w Orle, ustalali jego pobyt w tym regionie od 1995 roku, poszukiwania od czerwca 1998 roku w sprawie podwójnego zabójstwa oraz wcześniejszą rejestrację daktyloskopijną. Relacje różnią się dniem majowego zabójstwa i szczegółami życia rodzinnego. Pewniej udokumentowana jest ciągłość poszukiwań i późniejsze porównanie odcisków palców niż sensacyjne opowieści o wszystkich jego partnerkach i źródłach pieniędzy. Nie przenosimy do biografii spekulacji o przestępczości gospodarczej jako prawomocnie osądzonych czynów.39

Władimir Anatoljewicz Chodow, „Abdulla”, dorastał w Ełchotowie. Reportaż z września 2004 roku zawiera rozmowy z dyrektorką szkoły i dawną koleżanką: wspominano jego naukę, domową bibliotekę i matkę pracującą jako pielęgniarka. Sąsiedzi opisywali późniejsze wyjazdy i deklarowaną naukę religijną; nie znaleźliśmy dokumentu potwierdzającego ukończenie konkretnej szkoły religijnej. Był wcześniej poszukiwany w związku z przestępstwami, a fotografie rozesłano przed Biesłanem. Wczesne artykuły myliły jego rolę z rolą jedynego dowódcy całej operacji, dlatego tę identyfikację trzeba odrzucić.40

Szamil Basajew publicznie przyjął odpowiedzialność za Biesłan w oświadczeniu opublikowanym 17 września 2004 roku. Był organizatorem znajdującym się poza szkołą, nie jednym z zabitych w niej napastników. W materiałach śledztwa jako organizatorzy pojawiają się także Magomied Chaszijew i Abu Dzeit, identyfikowany w części akt jako Taufik al-Dżadani. Asłan Maschadow został przez śledztwo obciążony zarzutami udziału w przygotowaniu zamachu, ale publicznie zaprzeczał i potępiał atak. Wyrok ETPC w sprawie jego rodziny z 2013 roku odtwarza, jakie dowody śledczy przywoływali; nie jest wyrokiem skazującym Maschadowa za Biesłan.41

W 2007 roku Jelena Miłaszyna opublikowała przyżyciowe fotografie i wykaz 21 zidentyfikowanych osób, między innymi brata Kułajewa, Chodowa, Chuczbarowa oraz Mariam Jusupowny Taburowej i Rozy Sałmanowny Nagajewej. Podkreślała, że część była wcześniej zatrzymywana lub poszukiwana. Pełny historyczny wykaz z latami urodzenia zamieszczono w archiwum. Miłaszyna zaznaczyła, że nie ma bezpośrednich dowodów dla przedstawionej przez nią hipotezy dotyczącej pochodzenia części ciał.42

W 2023 roku śledczy ogłosili identyfikację Asłanbieka Parczijewa, wcześniej oznaczanego jako „bojownik nr 11”. Wskazano dopasowanie odcisku palca do dokumentacji zatrzymania administracyjnego w Moskwie w 2002 roku oraz badanie genetyczne z udziałem siostry. Krewni nie uznali jednak na podstawie tych informacji, że znają pełną prawdę o jego udziale w napadzie. Ta sprawa pokazuje różnicę między identyfikacją zwłok, relacją rodziny i ustaleniem dokładnej roli osoby. Wzmianka w sprawozdaniu nie jest pełnym biogramem ani nowym procesem przeciw żyjącemu oskarżonemu.43

Dotychczasowa wersja śledztwa mówiła o 32 uczestnikach napadu: 31 zabitych i Kułajewie. W relacji z konferencji rodzin we wrześniu 2026 roku Gadijewa informowała, że śledczy rozważają większą liczbę oraz zmiany w identyfikacji i hierarchii grupy. Nie pozyskano nowego postanowienia, które pozwalałoby ogłosić definitywnie ustalony, większy skład. Nie łączymy różnych list historycznych przez proste dopisywanie kolejnych nazwisk: alias może oznaczać tę samą osobę, a hipoteza nie oznacza nowego sprawcy.44

Broń i ładunki: co wynika z dokumentów

Akta potwierdzają używanie przez napastników broni automatycznej, pistoletów, granatów i improwizowanych urządzeń wybuchowych. Część urządzeń umieszczono wśród zakładników, a dwie uczestniczki miały ładunki przy ciele. Ten opis jest istotny dla oceny realności groźby zabicia ludzi. Nie ustaliliśmy wiarygodnie dokładnych wariantów każdej sztuki broni i pełnego łańcucha ich pochodzenia.45

Po stronie służb potwierdzono użycie czołgu, granatników i broni termobarycznej, w tym RPO-A Szmiel. Spór dotyczył między innymi czasu użycia, miejsc ostrzału, obecności zakładników w atakowanych pomieszczeniach i skutków dla konkretnych osób. ETPC nie przyjął zapewnienia, że użycie ciężkiej broni następowało wyłącznie tam, gdzie z pewnością nie było żywych zakładników. Z dokumentu nie wynika jednak kompletna tabela każdej sztuki broni i każdego strzału.46

Proces Kułajewa i odrębne sprawy funkcjonariuszy

Proces Kułajewa rozpoczął się 17 maja 2005 roku przed Sądem Najwyższym Osetii Północnej. Dokumentacja przywołana przez ETPC obejmuje 61 rozpraw, protokoły zeznań i obszerny wyrok. 26 maja 2006 roku ogłoszono końcową część oraz karę dożywotniego pozbawienia wolności. Sędzia mówił o zasługiwaniu na najsurowszą karę, lecz prawnie orzeczoną karą było dożywocie. Nie był to wyrok śmierci następnie zamieniony na więzienie. Podstawą były między innymi udział w zbrojnej grupie, terroryzm, zabójstwa i przetrzymywanie zakładników.47

26 grudnia 2006 roku rosyjski Sąd Najwyższy utrzymał dożywocie, zmieniając jedynie drobny element kwalifikacji. Wydał też osobne postanowienie krytykujące żądanie prokuratora Nikołaja Szepiela, aby orzec karę śmierci sprzeczną z obowiązującym prawem. 26 października 2007 roku odmówiono uwzględnienia skargi w trybie nadzoru. Pokrzywdzeni nie zawsze domagali się łagodniejszego albo surowszego potraktowania samego Kułajewa; część próbowała przez ten proces doprowadzić do zbadania szerszej odpowiedzialności państwa.48

We wrześniu 2022 roku podano, że Kułajew ponownie zwrócił się do regionalnego ombudsmana o udostępnienie sprawy i jej przegląd. Sama wiadomość o takim wniosku nie oznacza otwarcia nowego procesu, uchylenia dożywocia ani zwolnienia. Do 14 listopada 2026 roku w przeanalizowanych źródłach nie znaleziono prawomocnego rozstrzygnięcia zmieniającego karę. Nie potwierdziliśmy też niezależnie aktualnego osobistego stanu zdrowia skazanego i wszystkich warunków odbywania przez niego kary.49

Odrębne były postępowania o zaniedbania policji. Wobec Aydarowa, Murtazowa i Dryajewa z rejonu prawobrzeżnego postępowanie zakończono 29 maja 2007 roku na podstawie amnestii; decyzję utrzymano 2 sierpnia. To nie uniewinnienie po merytorycznym ustaleniu, że zaniedbań nie było. Z kolei Jewłojew i Kotijew z Małgobieku zostali uniewinnieni przez ławę przysięgłych 5 października 2007 roku, a wyrok utrzymano 6 marca 2008 roku. Nie można wszystkich tych osób określać jako skazanych ani wszystkich jako objętych amnestią.50

Raporty, śledztwo i nierozstrzygnięte pierwsze wybuchy

O Biesłanie powstały odmienne dokumenty: federalny raport komisji Aleksandra Torszyna, raport parlamentu Osetii Północnej, opracowanie Jurija Sawieljewa, akta śledztwa i wyrok Kułajewa. Nie są jednym wspólnym „raportem parlamentarnym”. 22 grudnia 2006 roku Rada Federacji przyjęła raport komisji do wiadomości i zakończyła jej pracę. Zachowana dwustronicowa uchwała potwierdza tę decyzję, lecz nie zawiera pełnego raportu i nie może zastąpić jego lektury. Regionalna księga z 2007 roku obejmuje dokumenty i komentarze krytyczne wobec części ustaleń federalnych.51

Spór o pierwsze wybuchy ma zasadnicze znaczenie. Oficjalna rekonstrukcja wiązała je z urządzeniami napastników. Sawieljew oraz część rodzin wskazywali możliwość ostrzału z zewnątrz i powoływali świadectwa, nagrania oraz uszkodzenia budynku. ETPC w §611 pozostawił tę kwestię otwartą. Stwierdził zarazem naruszenia związane z użyciem siły i śledztwem. To dwa różne ustalenia: nie trzeba uznawać za udowodnioną jednej konkretnej wersji pierwszego wybuchu, aby ocenić późniejsze działania państwa jako niezgodne z obowiązkiem ochrony życia.52

Trybunał podważył jakość badania indywidualnych przyczyn śmierci. W licznych przypadkach ograniczano się do oględzin zewnętrznych; 116 przyczyn zgonów pozostało nieustalonych w dokumentacji analizowanej przez sąd. Nie ustalono w sposób wystarczający położenia wielu ciał i relacji między obrażeniami a użyciem broni. Pośpieszne usuwanie gruzu i brak zabezpieczenia miejsca ograniczyły możliwość późniejszego wyjaśnienia zdarzeń. Nie oznacza to, że nie było żadnych badań ani przesłuchań; oznacza, że przeprowadzony ogrom pracy nie odpowiedział na kluczowe pytania.53

Wyrok ETPC: cztery naruszenia prawa do życia

Wyrok Tagayeva and Others v. Russia zapadł 13 kwietnia 2017 roku, a stał się ostateczny 18 września 2017 roku. Obejmował siedem skarg dotyczących zakładników i rodzin. Trybunał nie prowadził procesu karnego Kułajewa ani poszczególnych funkcjonariuszy; oceniał wykonanie przez Rosję obowiązków wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.54

Kwestia Rozstrzygnięcie ETPC
Zapobieżenie znanemu zagrożeniu Naruszenie art. 2, jednomyślnie
Skuteczność śledztwa Naruszenie art. 2, jednomyślnie
Planowanie i kontrola operacji Naruszenie art. 2, stosunkiem głosów 5 do 2, w odpowiednich pięciu skargach
Nadmierne użycie siły Naruszenie art. 2, stosunkiem głosów 5 do 2, w tych samych skargach
Skuteczny środek odwoławczy, art. 13 Brak naruszenia, stosunkiem głosów 6 do 1

W ocenie użycia siły Trybunał wskazał, że nie wykazano dostatecznie, jak funkcjonariusze sprawdzili brak zakładników w pomieszczeniach atakowanych bronią o rozległym działaniu. Przyjął, że użycie tej siły w pewnym stopniu przyczyniło się do strat wśród zakładników, choć nie przypisał w wyroku każdemu zmarłemu konkretnego pocisku i sprawcy. Krytykował również niedostateczne zabezpieczenia prawne dotyczące planowania i wykonywania podobnych operacji. Dwaj sędziowie nie zgodzili się z większością w częściach o planowaniu i sile; nie usuwa to wiążącej sentencji większości.55

Środki naprawcze nie miały ograniczać się do pieniędzy. Wskazano potrzebę obiektywnego wyjaśnienia decyzji i skutków użycia broni, dostępu ofiar do odpowiednich materiałów oraz zmian organizacyjnych i prawnych. Wyrok nie stwierdził natomiast naruszenia art. 13.56

Leczenie, świadczenia i wykonanie wyroku

Pomoc płynęła z różnych źródeł: budżetów państwowych, darowizn, programów leczenia i stowarzyszeń. Historyczne przepisy z 2004 roku przewidywały między innymi 100 tys. rubli na zmarłego, odrębne kwoty pogrzebowe i świadczenia zależne od obrażeń. Oddzielny podział pieniędzy humanitarnych z listopada 2004 roku przewidywał 1 mln rubli w razie śmierci, 700 tys. przy obrażeniach ciężkich i 500 tys. przy średnich. To inne pule i podstawy; nie wolno przedstawić miliona jako tej samej pomocy co sto tysięcy ani założyć, że każdy uprawniony otrzymał wszystkie możliwe świadczenia.57

Rusfond wspomina, że przygotowanie pierwszej listy pomocy opublikowanej 20 września 2004 roku zajęło piętnaście dni. Zdołano wtedy udokumentować 99 rodzin, mniej niż oczekiwano. Pieniądze kierowano na indywidualne rachunki. Ta liczba opisuje zasięg konkretnej akcji w określonym momencie, a nie liczbę wszystkich rodzin pokrzywdzonych ani całość pomocy dla Biesłanu. Wsparcie zagraniczne obejmowało także leczenie, rehabilitację, wypoczynek i pomoc edukacyjną; stowarzyszenia pamięci kontynuowały kontakty długo po zakończeniu pierwszych zbiórek.58

ETPC zasądził zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową według indywidualnego załącznika. Nie oznacza to przyznania każdej rodzinie identycznej kwoty ani pełnego pokrycia wszystkich przyszłych kosztów leczenia. Oddalone zostały roszczenia majątkowe w przedstawionym kształcie. W 2019 roku Ministerstwo Sprawiedliwości Rosji poinformowało o wypłatach z wyjątkiem jednej zmarłej wnioskodawczyni, której spadkobiercy nie dostarczyli wymaganych dokumentów. To stanowisko resortu, a nie przejrzany przez nas komplet indywidualnych potwierdzeń bankowych.59

Osobno w §658 zasądzono zwrot kosztów postępowania: 792 euro kosztów pocztowych dla Żeni Tagajewej, 45 tys. euro dla pierwszej grupy skarżących z płatnością do EHRAC, 20 tys. euro dla Michaiła Trepaszkina i 23 tys. euro dla Michaiła Kniazkina, reprezentujących drugą grupę. Kwoty dla pełnomocników obejmowały koszty i wydatki procesowe; nie były indywidualnym zadośćuczynieniem dla każdej rodziny.59

W październiku 2023 roku ogłoszono przedłużenie programu sanatoryjnego do 2030 roku i zwiększenie rocznego finansowania z 30,4 do 57,6 mln rubli, z planem rozszerzenia liczby odbiorców z 336 do 520. Są to pieniądze całego programu, nie odszkodowanie dla jednej osoby. W sierpniu 2024 roku regionalne władze informowały o ponad 300 osobach leczonych od początku roku i kolejnych 178 oczekujących. Te komunikaty wskazują trwanie potrzeb zdrowotnych po dwudziestu latach; nie dowodzą, że każdy ocalały miał taki sam dostęp do pomocy.60

W 2026 roku nadzór Rady Europy nie został uznany w wykorzystanej dokumentacji za zakończony. Zestawienie wymaganych działań z 16 września nadal obejmuje grupę spraw dotyczącą Dubrowki i Biesłanu. Wyjście Rosji z Konwencji nie usuwa obowiązku wykonania wcześniejszych wyroków. Nie przenosimy jednak daty ostatniej rosyjskiej informacji w sprawie Dubrowki na odrębną sprawę Tagajewej. Wypłata świadczeń, śledztwo krajowe i wykonanie wszystkich zaleceń Trybunału to trzy różne zagadnienia.61

Rodziny, pamięć i śledztwo w 2026 roku

„Matki Biesłanu” i „Głos Biesłanu” nie są jedną organizacją o identycznej historii i stanowisku. Reprezentujące rodziny Aneta Gadijewa, Susanna Dudijewa, Emma Tagajewa i Ella Kiesajewa podejmowały działania pomocowe, wnosiły skargi i upominały się o dokumenty. Nie każda rodzina zgadzała się z każdym wnioskiem i każdą metodą działania. W relacji z 2024 roku Gadijewa i Tagajewa wracały do rozbieżności dotyczących czasu ostrzału czołgowego, skuteczności śledztwa i zachowania części budynku jako dowodu oraz miejsca pamięci.62

Po spotkaniach z władzami w 2024 roku rodziny informowały o ponownym zainteresowaniu śledztwem. We wrześniu 2026 roku Gadijewa mówiła o nowych czynnościach, a Dudijewa o długoletniej pomocy w leczeniu, edukacji i zatrudnieniu bliskich. Nie jest to urzędowe ogłoszenie zakończenia sprawy ani pełnego rozliczenia wszystkich decyzji. W szczególności zapowiedź prac nad statusem ofiar terroryzmu nie oznacza, że przyjęto już szczególną ustawę zapewniającą wszystkie postulowane świadczenia. Nie pozyskano aktu prawnego pozwalającego ogłosić taki rezultat.63

Pamięć ma konkretne miejsca: zachowaną salę dawnej szkoły, fotografie, wodę ustawianą przy portretach i cmentarz „Miasto Aniołów”. W rocznicę odczytuje się imiona i wypuszcza białe balony. 334 balony w ceremonii 2026 roku odpowiadały przyjętemu współczesnemu bilansowi, ale nie są nowym dokumentem pozwalającym uzgodnić każdą różnicę historycznych rejestrów. Wspomnienia ocalałych dotyczą również kolejnych lat nauki, dorosłego życia i niepełnosprawności, nie wyłącznie trzech wrześniowych dat.64

Uroczystość pamięci ofiar Biesłanu 3 września 2026 roku
Biesłan, 3 września 2026 roku. Fot. Zaur Farnijew / Ведомости. Źródło: galeria redakcji Ведомости.65

Porównanie z moskiewskim teatrem może pomóc zrozumieć problem kontroli działań państwa, ale nie zastępuje osobnej rekonstrukcji. Biesłan różnił się miejscem, strukturą zakładników, obrażeniami, przebiegiem interwencji i ustaleniami prawnymi. Dalszy kontekst przedstawia istniejący tekst Dubrowka i Biesłan: zakładnicy, decyzje państwa i rozliczalność.66

Tabloidyzacja tragedii: konkurs SMS o liczbę zabitych

Nie udało się potwierdzić, że polska stacja telewizyjna podczas oblężenia szkoły w Biesłanie prowadziła audiotele z pytaniem „Ile osób zginie?”. Zachowane materiały dokumentują inną historię: chiński kanał CCTV-4 i konkurs SMS dotyczący liczby już zabitych. W polskich mediach opisano ten skandal jeszcze we wrześniu 2004 roku. Publikacja w polskim portalu nie jest jednak polską emisją telewizyjną.72

Najwcześniejsza z szczegółowych relacji pochodzi z 9 września 2004 roku. „Beijing Morning Post”, w tekście zachowanym przez Sina, przypisał konkurs programowi „今日关注” — „Jinri Guanzhu”, tłumaczonemu jako „Today's Focus”. Według tej relacji na dole ekranu pojawił się pasek z pytaniem: „Ile osób zginęło dotąd w rosyjskim kryzysie zakładniczym?” — przekład własny z chińskiego. Do wyboru były cztery odpowiedzi: A — 402, B — 338, C — 322, D — 302. Widzowie mieli przesyłać odpowiedź SMS-em, a nie telefonować do polskiego studia. Autor tekstu, Ning Yan, opisywał także własne próby sprawdzenia wydarzenia w redakcji programu; cytował rozmówców, których nie wymienił z nazwiska.73

Ta różnica czasu gramatycznego zmienia sens opowieści. Oryginalne pytanie dotyczyło liczby osób, które już poniosły śmierć, nie przewidywania, ilu dalszych zakładników zostanie zabitych. W obu wariantach liczba ofiar staje się materiałem konkursu, ale nie są to identyczne komunikaty. Chińskie sformułowanie nie daje podstaw do włożenia nadawcy w usta polskiego zdania w czasie przyszłym. Zachowany artykuł WP z 27 września 2004 roku, „SMS-owe konkursy za zgodą władz”, rzeczywiście zawiera zwrot „ilu ludzi zginie w Biesłanie”. Jednocześnie wyraźnie wskazuje Chiny i CCTV4. Jest to udokumentowany ślad polskiego obiegu wiadomości, nie potwierdzenie udziału polskiej telewizji w konkursie.72,73

To wczesny przykład tabloidyzacji informacji o masowej przemocy: liczbę zabitych przeniesiono do formatu gry z odpowiedziami i nagrodami. Widz miał zareagować na tragedię, wybierając jeden z liczbowych wariantów i wysyłając SMS. Relacja „Nanjing Daily” wiązała takie konkursy z pozyskiwaniem przychodów oraz opisywała przeniesienie formatu uruchomionego podczas igrzysk olimpijskich do późniejszych audycji. Ocena etyczna dotyczy więc udokumentowanego sposobu przedstawienia ofiar i komercyjnej interakcji z widownią. Zastrzeżenia dotyczące daty i braku pełnego nagrania pozostają aktualne także przy tej ocenie. Prasowe opisy sprzeciwu widzów pokazują zarazem, że problem dostrzegano już wówczas.73,76

Kiedy pojawił się pasek

Dokładna data emisji wymaga ostrożności. Relacje prasowe z września wskazują 6 września, około 21:30, a więc już po krwawym zakończeniu oblężenia 3 września. Istnieje jednak pierwotna karta programu na stronie CCTV, dostępna także w zachowanej kopii Internet Archive. W jej tytule widnieje 5 września, podczas gdy data publikacji tekstu to 6 września 2004, 12:30. Tekst zawiera rozmowę o następstwach tragedii i fragment wystąpienia Władimira Putina. Sam nie przytacza konkursowego paska.73,74

Archiwiści poszukujący zaginionych nagrań połączyli tę kartę ze zrzutami przedstawiającymi Putina, logo CCTV-4, znak CCTV.com oraz pasek u dołu ekranu. Są materiałem pomocniczym do badania historii emisji. Nie zastępują jednak pełnego, uwierzytelnionego zapisu programu i nie rozstrzygają samodzielnie wszystkich szczegółów datowania. W wykorzystanym materiale nie pozyskano kompletnego nagrania z ciągłym przebiegiem konkursu. Dlatego nie należy bez wyjaśnienia zamieniać prasowego 6 września na 5 września ani daty publikacji strony traktować jak godziny emisji.74,75

Reakcje w Chinach i rzeczywiste polskie skargi

Nie była to wyłącznie współczesna anegdota internetowa. Chińska prasa opisywała sprawę już w tym samym miesiącu. Relacja „Nanjing Daily” z 16 września przypisywała posiedzeniu CCTV z 14 września odsunięcie dwóch producentów i zwolnienie redaktora dyżurnego. Opisywała również protesty widzów przesyłających zamiast odpowiedzi sprzeciw wobec konkursu. Są to ustalenia dziennikarza powołującego się na pracowników stacji, nie udostępniona decyzja kadrowa z akt nadawcy.76

Z kolei prasa z 26–27 września informowała, że chiński nadzór SARFT zabronił konkursów SMS w programach informacyjnych i wymagał zgody na ich organizowanie w pozostałych audycjach. Doniesienia wiązały tę zmianę ze sprawą CCTV-4. Nie pozyskano pierwotnego tekstu wrześniowego zarządzenia, dlatego opis jego zakresu należy przypisywać ówczesnym relacjom, zamiast przedstawiać jako pierwotny akt prawny.77

W Polsce także składano skargi dotyczące relacjonowania tragedii, lecz dostępne urzędowe przykłady dotyczą innych spraw. Sprawozdanie KRRiT za 2004 rok, w części 10.7 na stronach 227–228, opisuje m.in. skargę na materiał „Panoramy” TVP3 z 3 września oraz na emisję filmu „Cena prawdy” następnego dnia. Odnotowuje też szerszy sprzeciw wobec drastycznych obrazów w telewizji. W fragmencie nie ma konkursu o liczbę zabitych. To dokument konkretnych polskich kontrowersji redakcyjnych; nie uzasadnia dopisywania im historii chińskiego konkursu. Przeszukanie jednego rocznego sprawozdania nie dowodzi zarazem, że wyczerpano całe archiwum wszystkich emisji i skarg.78

Najmocniej udokumentowany wniosek jest więc węższy od sensacyjnego wspomnienia: istniały ówczesne doniesienia o konkursie SMS CCTV-4, a zachowane źródła chińskie cytują pytanie o dotychczasową liczbę zmarłych. Nie znaleziono podstaw do przypisania takiej emisji konkretnej polskiej stacji. Nie ustalono też, kto i kiedy po raz pierwszy sformułował polską wersję opowieści o przewidywaniu przyszłych zgonów.72,73,75

Dzieci Biesłanu: dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada

Dzieci Biesłanu (Children of Beslan, 2005) to dokument Ewy Ewart i Leslie Woodheada, wyprodukowany przez BBC we współpracy z HBO Documentary Films. Metrykę potwierdzają oficjalna strona Ewart i strona nagrody Peabody.67

Dzieci Biesłanu. Pięć lat później (Children of Beslan — 5 Years On, 2009) to kontynuacja Ewy Ewart. Autorka wróciła do ocalałych dzieci, aby opowiedzieć o dalszym życiu i radzeniu sobie z traumą. Rok i zakres filmu potwierdza oficjalna strona autorki.67

Dostępność w Polsce, sprawdzenie 14 listopada 2026 roku: oficjalna polska strona autorki udostępnia opis pierwszego filmu i zwiastun. Nie potwierdzono aktualnej legalnej oferty pełnych filmów dla odbiorcy w Polsce. Poniżej zwiastun z kanału autorki.68

Fakty i perspektywa dokumentów: bohaterami pierwszego filmu są dzieci opowiadające własnymi słowami o niewoli; wykorzystano także materiały z czasu zdarzeń. Kontynuacja dotyczy ich życia po pięciu latach. Opisy promocyjne na stronie autorki podają historyczne „ponad 350” zabitych, wobec 334 we współczesnych komunikatach. Pierwszy dokument powstał przed śmiercią Awdoniny w 2006 roku, oba zaś przed wyrokiem ETPC z 2017 roku i dalszymi ustaleniami śledztwa z lat 2023–2026.69

Co nadal wymaga wyjaśnienia

Najważniejsze otwarte kwestie dotyczą autorstwa i dokładnego mechanizmu pierwszych wybuchów, przebiegu użycia ciężkiej broni, indywidualnych przyczyn części zgonów oraz odpowiedzialności za decyzje sztabu. Nowsze wypowiedzi rodzin wskazują na dalsze czynności śledcze, lecz nie dostarczają kompletnego nowego rozstrzygnięcia. Wymaga uzgodnienia również różnica między imiennym wyciągiem 333 osób z księgi a oficjalnym bilansem 334, a także rozbieżne klasyfikacje rannych i liczby zakładników.70

Przytoczone sylwetki są wyborem, a rejestr nazwisk ma jawnie określone źródło i granicę kompletności.71

Zobacz pełne archiwum publikacji i źródeł dotyczących Biesłanu w 2004 roku.